Ở phòng trọ, tiền điện thường được tính theo một trong vài cách: theo công tơ riêng với giá bậc thang của ngành điện, theo một đơn giá cố định cho mỗi số điện, khoán theo đầu người, hoặc gộp trọn gói. Cách nào cũng cần ghi rõ trong hợp đồng; người thuê có đăng ký tạm trú và hợp đồng thuê đủ điều kiện có thể được tính định mức điện sinh hoạt theo số người, nên hỏi chủ nhà về việc đăng ký này.
Tiền điện là khoản gây tranh cãi nhiều thứ hai giữa người thuê và chủ trọ, chỉ sau tiền cọc, nhất là vào mùa nóng khi máy lạnh chạy nhiều. Bài giải thích các cách tính phổ biến, nguyên tắc định mức điện cho người thuê theo quy định của ngành điện, cách đọc công tơ, cùng tiền nước, rác, mạng. Bài không nêu đơn giá điện, nước cụ thể vì biểu giá do Nhà nước điều chỉnh theo từng thời kỳ; xem biểu giá hiện hành trên trang chính thức của ngành điện, ngành nước.
Vì sao tiền điện phòng trọ hay thành chuyện
Giá điện sinh hoạt ở Việt Nam được tính theo bậc thang: dùng càng nhiều trong tháng, phần vượt lên càng tính giá cao hơn. Một công tơ tổng của cả căn nhà nhiều phòng trọ cộng dồn điện của mười, hai mươi người, nên rất dễ vọt lên các bậc giá cao. Chủ nhà nhận hoá đơn ở mức giá cao đó rồi chia lại cho người thuê.
Để đơn giản, nhiều chủ nhà đặt một đơn giá cố định cho mỗi số điện, thường cao hơn bậc thấp của biểu giá vì phải bù cho phần bậc cao. Người thuê dùng ít điện thấy thiệt; người dùng nhiều thì có khi được lợi. Khi không ai giải thích, người thuê nghĩ chủ nhà "ăn chênh", chủ nhà nghĩ người thuê "tính toán", và tháng nào nóng là tháng đó có chuyện.
Ở vùng như Trung Mỹ Tây, nhiều phòng trọ có mái tôn hoặc tầng trên cùng hấp nắng, máy lạnh chạy gần như cả đêm vào mùa khô. Dân văn phòng làm việc ở nhà thêm máy tính, màn hình chạy cả ngày. Tiền điện tháng tư, tháng năm có thể gấp mấy lần tháng mưa. Hiểu cách tính từ đầu giúp bạn dự trù chi phí, chọn phòng phù hợp và không bất ngờ.
Một lý do nữa là tiền điện nằm ngoài tầm kiểm tra của người thuê nếu không ai chỉ cho họ công tơ ở đâu. Nhiều người ở cả năm chưa từng nhìn thấy công tơ phòng mình. Chỉ riêng việc biết vị trí công tơ và tự chụp số đã giúp tránh phần lớn nghi ngờ.
Định mức điện cho người thuê nhà: nguyên tắc chung
Ngành điện từ nhiều năm nay có quy định riêng cho trường hợp cho sinh viên, người lao động thuê nhà. Nguyên tắc quen thuộc là: khi thời hạn thuê đủ dài theo quy định và người thuê có đăng ký tạm trú, chủ nhà có thể kê khai số người thuê với đơn vị điện lực để được cấp định mức, với cách tính bốn người được coi là một hộ khi áp giá bậc thang. Như vậy giá bình quân thấp hơn so với dồn toàn bộ vào một hộ.
Ngược lại, nếu chủ nhà không kê khai được số người thuê, phần điện của người thuê có thể bị tính ở mức giá cao hơn theo quy định. Đây là một trong những lý do việc đăng ký tạm trú không chỉ là chuyện thủ tục mà ảnh hưởng tới túi tiền của chính người thuê.
Chi tiết điều kiện, giấy tờ cần nộp và cách tính có thể thay đổi khi ngành điện cập nhật quy định. Trước khi ký hợp đồng, hỏi chủ nhà: nhà có kê khai định mức cho người thuê không, cần mình cung cấp giấy tờ gì. Muốn biết chắc quy định hiện hành, xem trên trang chính thức của tổng công ty điện lực thành phố hoặc hỏi tổng đài chăm sóc khách hàng của ngành điện.
Ngoài ra, theo hướng dẫn chung của ngành điện, khi chủ nhà thu lại tiền điện của người thuê thì nên căn cứ vào biểu giá bán lẻ điện hiện hành chứ không tự đặt giá tuỳ ý. Thực tế thoả thuận rất đa dạng; điều người thuê làm được là đề nghị ghi rõ cách tính vào hợp đồng và đối chiếu với hoá đơn khi cần.
Các cách tính tiền điện hay gặp
Bảng dưới so các cách tính phổ biến ở các khu trọ. Không có cách nào hoàn hảo; điều quan trọng là bạn hiểu mình đang trả theo cách nào.
| Cách tính | Cách làm | Lợi cho người thuê | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Công tơ riêng, hợp đồng điện riêng | Phòng có công tơ do ngành điện lắp, hoá đơn đứng tên riêng | Minh bạch nhất, giá theo bậc thang của chính mình | Ít gặp ở phòng trọ nhỏ |
| Công tơ phụ, giá theo bậc thang | Chủ nhà lắp công tơ phụ, tính theo biểu giá và định mức | Gần với giá thật | Cần hai bên cùng hiểu cách chia bậc |
| Công tơ phụ, đơn giá cố định | Mỗi số điện một giá cố định do chủ đặt | Dễ tính, dễ kiểm | Đơn giá thường cao hơn bậc thấp; hỏi rõ trước |
| Khoán theo đầu người | Mỗi người trả một số tiền cố định mỗi tháng | Không lo dùng nhiều | Có thể bị giới hạn không cho dùng máy lạnh, bếp điện |
| Trọn gói trong tiền phòng | Điện gộp chung với tiền phòng | Dễ dự trù | Thường có giới hạn ngầm; hỏi rõ vượt thì sao |
Khi so hai phòng, quy đổi về tổng chi phí dự kiến theo mức dùng của bạn. Một người đi làm cả ngày, chỉ bật máy lạnh khi ngủ, và một người làm việc ở nhà cả ngày sẽ thấy cùng một cách tính có lợi hay thiệt rất khác nhau.
Đọc công tơ và đối chiếu mỗi tháng
Phần lớn hiểu lầm về tiền điện biến mất nếu người thuê tự đọc công tơ. Việc này mất một phút mỗi tháng.
- Ngày nhận phòng, chụp ảnh chỉ số công tơ của phòng mình, rõ cả số công tơ hoặc vị trí, gửi cho chủ nhà qua tin nhắn.
- Mỗi tháng, vào ngày chủ nhà chốt số, tự chụp lại chỉ số; lấy số mới trừ số cũ ra số điện đã dùng.
- Nhân với đơn giá hoặc tính theo cách đã thoả thuận, so với số tiền chủ nhà báo.
- Nếu lệch, hỏi lại ngay trong tháng đó, kèm ảnh; đừng để dồn nhiều tháng rồi mới hỏi.
- Để ý tháng nào số điện tăng bất thường mà mình không dùng nhiều hơn: có thể công tơ hỏng, đấu nhầm dây với phòng khác, hoặc thiết bị trong phòng rò điện.
- Ngày trả phòng, chụp chỉ số cuối cùng, thống nhất tiền điện tháng cuối trước khi nhận lại cọc.
Giữ ảnh chụp chỉ số trong một thư mục riêng trên điện thoại. Sau vài tháng, bạn sẽ biết mức dùng bình thường của mình theo mùa và nhận ra ngay khi có gì bất thường.
Tiền nước, nước máy và nước giếng
Phần lớn khu dân cư ở Trung Mỹ Tây đã có nước máy, nhưng ở một số khu, nhất là những dãy trọ xây lâu hoặc nằm sâu trong hẻm, vẫn còn dùng nước giếng khoan, hoặc dùng cả hai. Khi xem phòng, hỏi rõ nước dùng là nước gì. Nước giếng có thể có mùi, có cặn, nhiễm phèn; dùng để tắm giặt được thì vẫn nên dùng nước máy hoặc nước đã lọc để nấu ăn, uống.
Giá nước máy sinh hoạt ở thành phố cũng có định mức theo số người đăng ký ở; dùng trong định mức tính giá thấp hơn, vượt định mức tính giá cao hơn. Người thuê có đăng ký tạm trú có thể được tính vào định mức tuỳ quy định của đơn vị cấp nước. Hỏi chủ nhà về việc này cũng như với tiền điện.
Các cách thu tiền nước phổ biến là theo đồng hồ riêng, theo đơn giá mỗi khối, hoặc khoán theo đầu người mỗi tháng. Khoán theo đầu người phổ biến ở phòng trọ nhỏ vì đơn giản. Với nước giếng, nhiều chủ nhà không thu riêng hoặc thu một khoản nhỏ cố định để bù tiền điện chạy máy bơm.
Khi thấy vòi nước, bồn cầu rò rỉ, báo chủ nhà sửa ngay; một bồn cầu rò âm thầm có thể làm hoá đơn nước tăng đáng kể, và nếu tính theo đồng hồ chung, cả dãy trọ cùng chịu.
Rác, mạng và các phí khác
Phí rác. Rác sinh hoạt được thu gom theo quy định của thành phố, có thu phí. Ở phòng trọ, chủ nhà thường thu lại một khoản cố định mỗi phòng hoặc mỗi người. Hỏi rõ rác để đâu, thu giờ nào và có phải phân loại không.
Internet. Có nơi có mạng chung cho cả dãy, miễn phí hoặc thu một khoản cố định; có nơi để người thuê tự kéo. Mạng chung giá rẻ nhưng hay chậm buổi tối. Người cần mạng ổn định để làm việc nên hỏi có được kéo đường riêng không.
Gửi xe. Có nơi miễn phí một xe, xe thứ hai tính thêm; có nơi thu riêng. Xe điện sạc ở khu chung có thể tính thêm tiền điện sạc.
Phí vệ sinh, an ninh, thang máy. Toà nhà có thang máy, có người dọn hành lang, có camera thường thu phí dịch vụ. Hỏi phí này gồm những gì và có tăng không.
Phí "phát sinh" khi trả phòng. Một số nơi thu phí dọn phòng, phí sơn lại khi trả phòng. Nếu có, phải ghi trong hợp đồng từ đầu; không có trong hợp đồng thì có quyền hỏi lại căn cứ.
Giảm tiền điện ở phòng trọ nóng
Mùa nóng là mùa tiền điện tăng vọt. Vài cách dưới đây giúp giảm đáng kể mà không phải chịu nóng.
- Để máy lạnh ở nhiệt độ vừa phải, bật chế độ ngủ ban đêm, kết hợp quạt để gió lưu thông; mỗi độ hạ thêm tốn điện thêm.
- Vệ sinh lưới lọc máy lạnh định kỳ; lưới bụi làm máy chạy lâu hơn mà kém mát.
- Che nắng cho cửa sổ hướng tây bằng rèm dày; phòng tầng trên cùng mái tôn có thể đề nghị chủ nhà lót cách nhiệt hoặc che mái.
- Đóng kín cửa khi bật máy lạnh; khe cửa hở, cửa sổ không kín làm máy chạy liên tục.
- Rút phích sạc, tivi, máy tính khi không dùng; nhiều thiết bị vẫn hao điện khi chờ.
- Dùng bình nước nóng hợp lý: bật trước khi tắm, tắt sau khi tắm, không để cả ngày.
- Tủ lạnh mini không để sát tường nóng, không mở ra mở vào liên tục.
Nếu tiền điện vẫn cao bất thường sau khi đã tiết kiệm, nhờ chủ nhà kiểm tra thiết bị và công tơ. Thiết bị cũ rò điện vừa tốn tiền vừa nguy hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Người thuê trọ có được tính giá điện bậc thang không?
Theo quy định của ngành điện đã áp dụng nhiều năm, khi người thuê có đăng ký tạm trú và thời hạn thuê đủ điều kiện, chủ nhà có thể kê khai để được cấp định mức theo số người, thường bốn người tính là một hộ. Điều kiện cụ thể nên kiểm quy định hiện hành của ngành điện.
Chủ trọ tính tiền điện cao hơn giá nhà nước có được không?
Theo hướng dẫn chung, việc thu lại tiền điện của người thuê nên căn cứ vào biểu giá bán lẻ hiện hành. Thực tế nhiều nơi đặt đơn giá cố định để bù phần bậc cao của công tơ tổng. Người thuê nên hỏi rõ cách tính trước khi ký và có thể đề nghị chủ nhà kê khai định mức.
Tiền điện tháng này tăng gấp đôi dù dùng như cũ thì làm gì?
So chỉ số công tơ với ảnh chụp các tháng trước, kiểm thiết bị trong phòng có gì bất thường, rồi báo chủ nhà kiểm tra công tơ và đường dây. Có thể công tơ hỏng, đấu nhầm hoặc thiết bị rò điện. Báo ngay trong tháng, kèm ảnh chụp.
Phòng dùng nước giếng có an toàn không?
Tuỳ nguồn nước. Nước giếng có thể nhiễm phèn, vi sinh hoặc chất khác. Dùng tắm giặt thường được, nhưng nấu ăn, uống nên dùng nước máy hoặc nước đã qua lọc, đun sôi. Nếu nghi ngờ chất lượng, đề nghị chủ nhà xét nghiệm nước ở cơ sở có chức năng.
Khoán tiền điện theo người có lợi không?
Lợi với người dùng nhiều điện, như bật máy lạnh cả ngày, và thiệt với người ít ở nhà. Nhiều nơi khoán kèm điều kiện không dùng máy lạnh, bếp điện hay giới hạn số điện. Hỏi rõ giới hạn trước khi chọn.
Có nên tự kéo mạng internet riêng ở phòng trọ không?
Nếu làm việc ở nhà, họp trực tuyến nhiều, mạng riêng ổn định hơn mạng chung. Cần chủ nhà đồng ý vì phải đi dây, và tính tới thời hạn hợp đồng mạng so với thời gian định ở. Người chỉ dùng mạng để giải trí thường thấy mạng chung là đủ.