Ở ghép giúp giảm mạnh chi phí ở Trung Mỹ Tây, nhưng chỉ êm khi ba việc được làm rõ từ đầu: chọn người có giờ giấc và thói quen hợp nhau, thống nhất ai đứng tên hợp đồng và tiền cọc của ai, và chia tiền theo một cách mọi người đều thấy công bằng, ghi lại thành nội quy chung. Thuê nguyên căn nhà trong hẻm rồi chia phòng cho nhóm đồng nghiệp hay bạn học là cách nhiều người làm ở Công viên phần mềm Quang Trung và sinh viên quanh vùng chọn.
Bài nói về các kiểu ở ghép phổ biến, cách chọn người ở cùng, chuyện hợp đồng, cách chia tiền với ví dụ giả định, và cách xử lý khi có người chuyển đi hay khi có mâu thuẫn. Bài không nêu giá thuê thật.
Vì sao ở ghép phổ biến ở vùng này
Trung Mỹ Tây có ba nhóm người rất hay ở ghép: sinh viên các trường quanh vùng, người trẻ mới đi làm ở Công viên phần mềm Quang Trung và các công ty xung quanh, và công nhân từ các tỉnh lên làm ở xưởng, kho. Với cả ba nhóm, tiền ở là khoản chi lớn nhất mỗi tháng, và chia đôi, chia ba là cách đơn giản nhất để giảm nó.
Ngoài chuyện tiền, ở ghép còn là cách người mới lên thành phố có bạn trong những tháng đầu: có người chỉ đường, đi chợ cùng, trông đồ khi về quê, chở nhau khi ốm. Với những người từ cùng một quê lên, ở chung là chuyện tự nhiên, nhiều nhóm ở với nhau nhiều năm.
Nhưng ở ghép cũng là nguồn mâu thuẫn quen thuộc: người dậy sớm ở chung người thức khuya, người kỹ tính ở chung người bừa bộn, người hay mời bạn về ở chung người cần yên tĩnh. Phần lớn những chuyện này không phải do ai xấu, mà do không ai nói rõ từ đầu. Đó là lý do phần dưới tập trung vào những gì nên nói trước khi dọn vào.
Một điểm riêng của vùng này là có nhiều người làm theo ca: ca đêm ở tổng đài, ca sáng ở xưởng, ca theo giờ khách nước ngoài ở công ty phần mềm. Hai người lệch ca ở chung một phòng có thể rất hợp (ít khi chạm mặt) hoặc rất mệt (người này về đúng lúc người kia ngủ). Giờ giấc là câu hỏi đầu tiên cần đặt ra.
Ba kiểu ở ghép hay gặp
Ghép trong một phòng trọ. Hai, ba người ở chung một phòng trọ khép kín, chung giường hoặc mỗi người một góc, có gác lửng. Rẻ nhất, nhưng gần như không có riêng tư. Hợp với bạn thân, người cùng quê, sinh viên năm đầu.
Thuê nguyên căn rồi chia phòng. Một nhóm thuê một căn nhà phố trong hẻm, mỗi người hoặc mỗi cặp một phòng ngủ, dùng chung phòng khách, bếp, có khi chung nhà vệ sinh. Riêng tư hơn, chia tiền phức tạp hơn. Hợp với nhóm đồng nghiệp, nhóm bạn đã đi làm.
Ở cùng người thân, người quen. Một kiểu rất phổ biến ở vùng nhiều người nhập cư: anh chị em, họ hàng, người cùng làng thuê chung một chỗ, người lên trước "bảo lãnh" người lên sau. Ấm áp và tin cậy, nhưng chuyện tiền bạc hay bị bỏ ngỏ vì ngại; chính vì thân nên càng nên nói rõ từ đầu.
Thuê một phòng trong nhà người khác đang ở. Ở cùng chủ nhà hoặc cùng một gia đình đang thuê nguyên căn rồi cho thuê lại một phòng. Có khi yên ổn, có người để hỏi, nhưng phải theo nếp nhà người ta. Cần làm rõ người cho thuê lại có được chủ nhà đồng ý không.
Chọn người ở chung: những câu nên hỏi nhau
Không cần phỏng vấn như tuyển nhân viên, nhưng một buổi cà phê nói thẳng những câu dưới đây giúp tránh được phần lớn mâu thuẫn về sau.
- Giờ giấc. Mấy giờ đi làm, mấy giờ về, có làm ca đêm không, cuối tuần ở nhà hay đi.
- Sạch sẽ. Bao lâu dọn phòng một lần, rửa chén ngay hay để dồn, phơi đồ ở đâu.
- Khách. Có hay mời bạn về chơi không, người yêu có ở lại qua đêm không, có tụ tập ăn uống ở nhà không.
- Tiếng ồn. Có nghe nhạc, xem phim to, gọi điện khuya, họp trực tuyến buổi tối không.
- Nấu ăn. Nấu chung hay mỗi người tự nấu; đồ ăn trong tủ lạnh dùng chung hay riêng.
- Tiền bạc. Có thu nhập ổn định để trả đúng hạn không; thích chia tiền theo cách nào.
- Hút thuốc, uống rượu, thú cưng. Những thứ một người thấy bình thường có thể là điều người kia không chịu được.
- Thời gian định ở. Ở bao lâu, có kế hoạch chuyển đi trong vài tháng tới không.
Câu trả lời không cần giống nhau hoàn toàn; cần là hai bên biết trước và chấp nhận được. Một người thức khuya biết giữ yên lặng có thể ở rất hợp với một người ngủ sớm.
Ai đứng tên hợp đồng, tiền cọc của ai
Khi nhiều người cùng thuê, chủ nhà thường chỉ muốn ký với một người. Người đứng tên là người chịu trách nhiệm trước chủ nhà về tiền phòng và tài sản; nếu một người trong nhóm bỏ đi không trả tiền, người đứng tên phải gánh. Vì vậy người đứng tên nên là người ổn định, sẽ ở lâu, và cả nhóm nên có một thoả thuận nội bộ bằng văn bản về phần trách nhiệm của từng người.
Cách tốt hơn, nếu chủ nhà đồng ý, là ghi tên tất cả người ở vào hợp đồng hoặc vào phụ lục. Điều này cũng giúp việc đăng ký tạm trú cho từng người thuận lợi hơn, vì mỗi người ở đều cần được đăng ký cư trú theo quy định.
Tiền cọc nên ghi rõ mỗi người góp bao nhiêu. Khi một người chuyển đi giữa chừng, phần cọc của họ thường được người thay thế trả lại, chứ chủ nhà không trả vì hợp đồng vẫn tiếp tục. Thoả thuận này nên có từ đầu, nếu không người đi sẽ thấy mất trắng, người ở lại thấy bị đòi tiền vô lý.
Với kiểu thuê một phòng trong nhà người khác đang thuê nguyên căn, hỏi rõ người cho thuê lại có được chủ nhà đồng ý không. Nếu hợp đồng gốc cấm cho thuê lại, bạn có thể bị buộc dọn đi bất cứ lúc nào mà khó đòi lại cọc.
Chia tiền thế nào cho công bằng
Không có cách chia đúng cho mọi nhóm. Bảng dưới gợi ý vài cách hay dùng cho từng khoản; con số trong cột ví dụ là ví dụ giả định để minh hoạ, không phải giá thật.
| Khoản | Cách chia hay dùng | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Tiền nhà | Theo kích thước và tiện nghi phòng: phòng lớn, có ban công, có vệ sinh riêng trả nhiều hơn | Ba phòng chia theo tỉ lệ 4 : 3 : 3 thay vì chia đều |
| Điện chung | Chia đều theo đầu người | Đèn phòng khách, tủ lạnh, máy bơm chia ba |
| Điện máy lạnh riêng | Công tơ phụ cho từng phòng, hoặc ước theo giờ dùng | Người dùng máy lạnh cả đêm trả phần nhiều hơn |
| Nước | Chia đều, hoặc tính thêm cho người ở nhà ban ngày nhiều | Bốn người, một người làm ở nhà: điều chỉnh nhẹ |
| Internet, rác, gửi xe | Chia đều | Mỗi người một phần bằng nhau |
| Đồ dùng chung | Lập quỹ chung mỗi tháng | Nước rửa chén, giấy vệ sinh, bóng đèn mua từ quỹ |
Điều quan trọng không phải là chia chính xác tới từng đồng mà là mọi người thấy cách chia hợp lý và biết trước. Ghi cách chia vào một tin nhắn nhóm hoặc một tờ giấy dán ở bếp.
Dùng một bảng tính chung hoặc một ứng dụng ghi chi tiêu nhóm giúp minh bạch: ai trả gì, ngày nào, ai còn nợ ai. Chuyển tiền cho người đứng tên trước ngày trả tiền nhà vài hôm, để người đó không phải ứng tiền.
Lập nội quy chung ngay tuần đầu
Nội quy không phải để làm khó nhau, mà để khỏi phải nhắc nhau mỗi ngày. Một tờ giấy đơn giản, thống nhất trong tuần đầu, gồm các mục dưới đây.
- Lịch dọn dẹp khu chung: phòng khách, bếp, nhà vệ sinh; ai làm tuần nào, làm những việc gì.
- Rác: ai đổ, đổ lúc nào, phân loại thế nào theo quy định thu gom của khu phố.
- Giờ yên tĩnh: sau mấy giờ tối không mở nhạc to, không gọi điện ở phòng khách.
- Khách: báo trước cho cả nhà khi có khách, khách ở qua đêm tối đa bao nhiêu đêm, khách ở lâu cần được khai báo lưu trú theo quy định.
- Tủ lạnh, bếp: ngăn của ai, đồ chung là gì; nấu xong rửa ngay.
- Khoá cửa, cổng: ai về sau cùng khoá cổng, tắt bếp, tắt đèn; chìa khoá không đưa cho người ngoài.
- Cách nói khi có chuyện không vừa ý: nói trực tiếp, nói sớm, không nói qua người thứ ba hay đăng lên mạng.
Sau một tháng, cả nhóm ngồi lại xem nội quy có chỗ nào không hợp và sửa. Nội quy sống được là nội quy được sửa theo thực tế.
Với nhóm có người làm ca đêm, thêm một dòng riêng: giờ nào người đó ngủ, khu nào trong nhà cần giữ yên vào giờ đó. Một tấm rèm dày, một đôi nút tai cho người làm ca, và sự để ý của người làm giờ hành chính là đủ để hai nhịp sống ở chung một mái nhà mà không ai kiệt sức.
Khi có người chuyển đi hoặc có mâu thuẫn
Người ở ghép sớm muộn cũng có người chuyển đi: đổi việc, về quê, lập gia đình. Nên thống nhất từ đầu thời gian báo trước, ví dụ một tháng, để những người còn lại kịp tìm người thay hoặc tính lại tiền. Người chuyển đi có trách nhiệm cùng tìm người thay nếu đã hứa, và phần cọc của họ được xử lý theo thoả thuận ban đầu.
Người mới vào thay nên được cả nhóm gặp trước, không chỉ người sắp đi. Một người hợp với người sắp đi chưa chắc hợp với những người ở lại. Khi người mới vào, đọc lại nội quy cùng họ và cập nhật hợp đồng nếu tên người ở được ghi trong đó.
Khi có mâu thuẫn, nói sớm và nói về việc cụ thể, như "chén để qua đêm ba hôm nay", thay vì nói về con người, như "bạn bừa bộn". Nếu mâu thuẫn kéo dài, không ai chịu thay đổi, chia tay sớm thường tốt hơn chịu đựng tới khi to chuyện. Khi chia tay, thanh toán rõ ràng mọi khoản, trả đồ chung, chụp lại tình trạng phòng.
Câu hỏi thường gặp
Ở ghép có phải đăng ký tạm trú cho từng người không?
Có. Mỗi người ở lâu dài tại chỗ ở thuê đều cần được đăng ký cư trú theo quy định, không chỉ người đứng tên hợp đồng. Chủ nhà thường hỗ trợ việc này; nên ghi tên tất cả người ở vào hợp đồng để thủ tục thuận lợi hơn.
Một người trong nhóm không trả tiền nhà thì sao?
Với chủ nhà, người đứng tên hợp đồng chịu trách nhiệm trả đủ. Trong nhóm, thoả thuận nội bộ bằng văn bản giúp đòi lại phần của người không trả. Để tránh chuyện này, nên chọn người ở chung có thu nhập ổn định và thống nhất ngày góp tiền trước hạn trả chủ nhà.
Chia tiền điện máy lạnh thế nào cho công bằng?
Cách rõ ràng nhất là lắp công tơ phụ cho từng phòng có máy lạnh, nếu chủ nhà đồng ý. Không có công tơ phụ thì có thể ước theo số giờ dùng hoặc thoả thuận người dùng máy lạnh nhiều đóng phần lớn hơn. Quan trọng là thống nhất từ đầu.
Thuê lại một phòng trong căn nhà người khác đang thuê có rủi ro gì?
Rủi ro lớn nhất là người cho thuê lại không được chủ nhà đồng ý. Khi đó bạn có thể phải dọn đi bất ngờ và khó đòi lại cọc. Hãy hỏi gặp chủ nhà hoặc xem hợp đồng gốc có cho phép cho thuê lại không.
Ở ghép với người lạ tìm trên mạng có an toàn không?
Có thể, nếu gặp mặt trước, hỏi kỹ về công việc, giờ giấc, thói quen, xem giấy tờ tuỳ thân và cùng ký thoả thuận rõ ràng. Không chuyển tiền cho người lạ trước khi xem phòng và gặp chủ nhà. Đồ có giá trị nên cất trong tủ có khoá.
Nên ở ghép với đồng nghiệp hay không?
Ở với đồng nghiệp tiện đi làm cùng, dễ hiểu giờ giấc, nhưng mâu thuẫn ở nhà có thể ảnh hưởng tới chỗ làm và ngược lại. Nếu chọn, giữ ranh giới rõ: chuyện nhà nói ở nhà, chuyện công việc nói ở công ty, và chia tiền minh bạch.