Chọn nhà ở Trung Mỹ Tây mà ít bị ngập, nhìn ba tầng cao độ: nền nhà so với mặt hẻm, mặt hẻm so với đường lớn, và cả khu so với xung quanh. Nhà có nền cao hơn mặt hẻm, hẻm không thấp hơn đường, không có vệt nước cũ trên tường và hàng xóm nói "mưa to vẫn khô" là nhà đáng tin; nhà phải bước xuống từ hẻm, có tấm chắn nước ở cửa, ổ điện kê cao bất thường là nhà từng ngập.
Vùng Trung Mỹ Tây không nằm ven sông lớn nên ít chịu triều cường, nhưng ngập theo cơn mưa lớn ở một số khu trũng là chuyện có thật. Bài này dành cho người thuê nhà và người tính mua nhà để ở, nói về cách đọc nhà, hỏi ai, mức ngập nào chịu được và chuyện nâng nền. Bài không nêu tên khu nào ngập, vì tình hình thay đổi khi cống, đường được làm lại; cách tốt nhất vẫn là tự đọc tại chỗ.
Ngập ở đây là ngập theo cơn, nhưng vẫn gây hại
Ở vùng cửa ngõ tây bắc, ngập chủ yếu xảy ra khi mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, nước không kịp thoát. Nước thường rút sau một thời gian, khác với những vùng ven sông bị triều cường kéo dài nhiều giờ. Điều đó dễ khiến người ta coi nhẹ, nghĩ "ngập chút rồi rút".
Nhưng với nhà ở, chỉ cần nước tràn vào nhà vài lần mỗi mùa mưa đã đủ gây hại: hỏng đồ đạc kê sát sàn, ẩm mốc chân tường, xe để trong nhà ngâm nước, ổ điện thấp nguy hiểm, mùi hôi từ cống trào ngược. Với gia đình có người già, trẻ nhỏ, việc phải dọn nước bẩn sau mỗi cơn mưa còn là chuyện sức khoẻ.
Ngập theo cơn cũng khó đoán hơn khi đi xem nhà vào mùa khô: mọi thứ khô ráo, sạch sẽ, không ai nghĩ tới. Vì thế cần biết cách đọc dấu vết, và hỏi đúng người.
Một điểm riêng của vùng đô thị hoá nhanh: chuyện ngập ở một con hẻm có thể thay đổi theo vài năm. Đường được nâng thì nhà hai bên trở nên thấp hơn; cống mới làm thì khu trước đây ngập lại khô. Thông tin "chỗ này ngập lắm" của vài năm trước chưa chắc còn đúng, và ngược lại.
Vì vậy, khi đọc tin rao "khu không ngập", hay nghe ai đó phán cả một vùng là "vùng ngập", nên coi đó là gợi ý để đi kiểm chứ không phải kết luận. Kết luận đúng chỉ có ở từng con hẻm, từng căn nhà.
Ba tầng cao độ cần nhìn
Nền nhà so với mặt hẻm. Đứng ngoài cửa nhìn vào: bước lên vào nhà là tốt, ngang bằng thì tạm được, phải bước xuống là dấu hiệu rủi ro. Nhà có bậc tam cấp mới xây thêm hay sàn được lát nâng lên một lớp thường là nhà từng phải nâng nền vì ngập.
Mặt hẻm so với đường lớn. Đứng ở đầu hẻm nhìn vào: hẻm dốc lên từ đường là tốt, hẻm dốc xuống là nước từ đường sẽ chảy vào hẻm khi mưa to. Đầu hẻm có rãnh thu nước, nắp cống lớn là dấu hiệu nơi này cần thoát nhiều nước.
Đường thoát nước của chính căn nhà. Hỏi nước mưa trên mái, nước thải trong nhà chảy ra đâu: cống chung của hẻm hay rãnh trước nhà. Nhà có ống thoát nối thẳng vào cống hẻm thấp dễ bị nước cống trào ngược vào nhà vệ sinh, sàn bếp khi mưa lớn. Lỗ thoát sàn có van một chiều là một chi tiết nhỏ đáng hỏi.
Cả khu so với xung quanh. Nhìn rộng hơn: khu có gần kênh rạch, gần khu đất trống thấp, nằm cuối dốc so với các khu xung quanh không. Một căn nhà nền cao trong một khu trũng vẫn có thể bị cô lập khi đường vào ngập.
Dấu vết của những lần ngập trước
Nhà từng ngập thường để lại dấu, dù đã được sơn sửa. Khi xem nhà, để ý những dấu hiệu dưới đây.
- Vệt nước trên tường. Một đường ngang mờ ở chân tường, trong nhà hoặc ngoài cổng, ở cùng một độ cao quanh nhà.
- Chân tường ẩm, bong sơn, mốc. Sơn phồng, vữa bở, mốc đen ở độ cao vài tấc từ sàn.
- Tấm chắn nước ở cửa. Khe cài tấm chắn hai bên khung cửa, hoặc tấm chắn để sẵn sau cửa.
- Ổ điện kê cao bất thường. Ổ cắm, công tắc được dời lên cao hơn thông thường, nhất là ở tầng trệt.
- Đồ đạc kê cao. Tủ, giường, tủ lạnh đặt trên chân kê, gạch; kệ gắn tường thay cho tủ đặt sàn.
- Cửa gỗ mục chân. Phần dưới cửa gỗ, khung cửa bị mục, phồng, sơn lại nhiều lớp.
- Nhà hàng xóm cùng hẻm đều có bậc thềm cao. Cả hẻm cùng nâng nền là dấu hiệu khu từng ngập.
Không phải dấu hiệu nào cũng nghĩa là nhà vẫn còn ngập; có khi nhà đã được nâng nền và hết ngập từ lâu. Nhưng khi thấy dấu, hãy hỏi kỹ: ngập tới đâu, lần cuối khi nào, đã sửa gì.
Hỏi ai, hỏi gì
Chủ nhà, người môi giới thường không chủ động nói chuyện ngập. Người biết rõ nhất là những người sống quanh đó.
- Hỏi chủ nhà trực tiếp, bằng câu cụ thể: mùa mưa năm ngoái, mưa to nhất nước vào tới đâu, bao lâu rút.
- Hỏi hàng xóm hai bên và nhà đối diện, người bán tạp hoá đầu hẻm, người giữ xe: những người ở lâu thường nói thật.
- Hỏi người thuê cũ nếu gặp được, hoặc người thuê ở phòng bên cạnh trong cùng dãy.
- Nếu mua nhà, hỏi thêm tổ dân phố, khu phố về kế hoạch làm cống, nâng đường trong khu; kế hoạch nâng đường có thể khiến nhà thành thấp hơn.
- Nếu được, quay lại xem nhà sau một cơn mưa lớn vào mùa mưa, đứng ở đầu hẻm nhìn nước chảy về đâu.
Đừng ngại hỏi thẳng. Người ở lâu trong hẻm thường sẵn lòng kể, vì chính họ đã khổ với nước. Câu hỏi càng cụ thể, như "trận mưa lớn hồi tháng chín năm ngoái nước vào nhà ông bà không", câu trả lời càng đáng tin.
Ghi lại câu trả lời. Khi nhiều người nói giống nhau, bạn có một bức tranh đáng tin hơn mọi lời quảng cáo "khu cao ráo".
Mức ngập nào chịu được
Mức chịu được tuỳ việc bạn thuê ngắn hay mua để ở lâu, và tuỳ hoàn cảnh gia đình. Bảng dưới gợi ý cách cân nhắc.
| Tình trạng | Thuê để ở vài tháng | Mua hoặc thuê lâu cho gia đình |
|---|---|---|
| Đường lớn ngập, hẻm và nhà khô | Chịu được, chỉ bất tiện đi lại | Chịu được nếu có lối đi khác |
| Hẻm ngập, nước chưa vào nhà | Chịu được, lo chỗ để xe | Cân nhắc; hỏi tần suất và độ sâu |
| Nước vào nhà vài lần mỗi mùa, rút nhanh | Cân nhắc kỹ, kê đồ cao | Rủi ro lớn; tính chi phí nâng nền |
| Nước vào nhà thường xuyên, rút chậm | Nên tránh | Nên tránh, trừ khi đã tính chuyện sửa lớn |
| Khu bị cô lập khi mưa lớn | Bất tiện với người đi ca | Rủi ro với người già, trẻ nhỏ, cấp cứu |
Với người mua nhà, chuyện ngập còn ảnh hưởng tới giá trị và khả năng bán lại sau này. Không nên chỉ nhìn giá thấp hơn khu bên cạnh mà quên tính chi phí sửa chữa và sự phiền toái mỗi mùa mưa.
Với người thuê, ngập còn có cái giá ít ai tính: những buổi phải nghỉ làm để dọn nhà, đồ đạc hỏng phải mua lại, xe phải sửa. Cộng lại cả mùa mưa, một phòng rẻ hơn ở khu trũng nhiều khi không còn rẻ.
Nâng nền, sửa nhà để bớt ngập
Nhiều chủ nhà ở vùng ven đô đã chọn nâng nền: đổ thêm một lớp nền, lát lại sàn, nâng bậc cửa. Việc này giải quyết được ngập nhẹ nhưng có cái giá: chiều cao tầng trệt giảm, cửa thấp đi, đôi khi phải nâng cả cửa, cầu thang, nhà vệ sinh. Nâng nền nhiều khi cần làm cùng lúc với cải tạo lớn, và có những trường hợp phải xin phép theo quy định về xây dựng.
Với người thuê, nâng nền là chuyện của chủ nhà, nhưng có những cách tạm thời đỡ thiệt hại: tấm chắn nước ở cửa, kê đồ lên cao, dời ổ điện lên cao với sự đồng ý của chủ nhà và do thợ điện làm. Không tự đục tường, đi lại dây điện trong nhà thuê.
Với người mua, khi đánh giá căn nhà, nên tính chi phí nâng nền hoặc cải tạo vào giá mua, và kiểm xem căn nhà có thể nâng được không: chiều cao trần tầng trệt có đủ không, nhà bên cạnh có chung tường, nâng nền có làm nước tràn sang nhà hàng xóm không. Thủ tục xin phép sửa chữa, cải tạo có bài riêng ở danh mục thủ tục hành chính của trang.
Một điểm hay bị bỏ qua: khi cả hẻm, cả khu chưa được nâng đường, một nhà nâng nền giúp chính nhà đó khô nhưng không làm khu khô. Đường vào vẫn ngập, xe vẫn phải dắt qua nước. Vì thế, với người mua, kế hoạch làm cống, nâng đường của khu phố quan trọng không kém chuyện nền của một căn nhà.
Sống chung với ngập theo cơn
Nếu đã chọn ở một nơi đôi khi ngập, chuẩn bị trước giúp mỗi lần ngập chỉ là phiền chứ không thành thiệt hại. Kê đồ điện, tủ lạnh, máy giặt lên chân cao; giấy tờ, đồ quý cất trên tầng hoặc kệ cao; ổ cắm dùng thường xuyên đặt ở chỗ cao.
Mùa mưa, theo dõi dự báo thời tiết; khi trời chuyển mưa to, dắt xe lên chỗ cao hoặc gửi ở nơi khô ráo. Khi nước bắt đầu vào nhà, ngắt điện tầng trệt ở cầu dao nếu an toàn, không chạm vào thiết bị điện khi chân đang đứng trong nước.
Sau khi nước rút, dọn sạch bùn, lau khử khuẩn sàn và chân tường, phơi khô đồ bị ướt, mở cửa cho thông gió để tránh mốc. Kiểm lại thiết bị điện bị ngâm nước trước khi dùng lại; nghi ngờ thì nhờ thợ kiểm tra. Báo chủ nhà những hư hỏng do ngập để sửa.
Giữ sẵn trong nhà vài thứ cho mùa mưa: bao cát nhỏ hoặc tấm chắn cửa, đèn pin, ủng, găng tay, dung dịch khử khuẩn. Lưu số của chủ nhà, của tổ dân phố để báo khi nước vào nhà hay khi cống trước nhà bị tắc.
Chuyện chạy xe qua đường ngập và xử lý xe chết máy có bài riêng trong danh mục đường phố và đi lại của trang.
Câu hỏi thường gặp
Trung Mỹ Tây có khu nào hay ngập không?
Một số đoạn trũng, đầu hẻm thấp và khu gần kênh rạch có thể ngập khi mưa lớn. Bài không nêu tên vì tình hình thay đổi theo từng năm khi cống, đường được làm lại. Cách chắc nhất là hỏi hàng xóm và xem nhà sau một cơn mưa lớn.
Nhà nền thấp hơn hẻm có nên thuê không?
Nên thận trọng. Nền thấp hơn hẻm nghĩa là khi mưa to, nước từ hẻm có thể chảy vào nhà. Nếu vẫn muốn thuê vì lý do khác, hỏi kỹ tần suất nước vào nhà, có tấm chắn không, và chuẩn bị kê đồ cao.
Làm sao biết nhà đã từng bị ngập khi xem vào mùa khô?
Tìm vệt nước mờ ở chân tường, sơn bong hoặc mốc ở độ cao vài tấc, khe cài tấm chắn nước ở cửa, ổ điện kê cao bất thường, đồ đạc kê chân. Rồi hỏi hàng xóm và người bán hàng đầu hẻm, những người ở lâu thường nói thật.
Nâng nền nhà có cần xin phép không?
Tuỳ quy mô công việc. Sửa chữa nhỏ bên trong thường không cần, nhưng cải tạo làm thay đổi kết cấu, chiều cao, hoặc kèm sửa mặt tiền có thể phải xin phép theo quy định về xây dựng. Hỏi bộ phận một cửa của phường trước khi làm.
Mua nhà ở khu từng ngập có nên không?
Có thể, nếu bạn hiểu rõ mức độ ngập, chi phí khắc phục và chấp nhận được. Tính chi phí nâng nền, sửa chữa vào giá mua, kiểm kế hoạch làm cống, nâng đường của khu. Đừng chỉ nhìn giá thấp hơn khu bên cạnh.
Nhà bị ngập, ai chịu thiệt hại đồ đạc của người thuê?
Thường người thuê tự chịu thiệt hại đồ đạc của mình do thiên tai, trừ khi hợp đồng có thoả thuận khác hoặc hư hỏng do lỗi của chủ nhà. Hư hỏng của căn nhà thì chủ nhà sửa. Nên hỏi rõ chuyện ngập trước khi thuê và ghi vào hợp đồng nếu cần.