Với người thuê nhà trọ, chung cư mini ở Trung Mỹ Tây, ba thứ cần kiểm trước tiên là lối thoát (có ít nhất hai đường ra, cửa sổ và ban công không bị bít kín), điện (ổ cắm, dây điện, không cắm chồng nhiều thiết bị) và chỗ sạc xe điện (không sạc qua đêm ở lối đi chung, dưới chân cầu thang). Khi có cháy, ưu tiên thoát ra ngoài ngay, cúi thấp tránh khói, gọi 114, không quay lại lấy đồ.
Kiểu nhà nhiều tầng nhiều phòng, tầng trệt để xe, một cầu thang hẹp là kiểu nhà rất phổ biến ở các khu trọ ven đô. Kiểu nhà này đã gây ra những vụ cháy nhiều người chết ở nhiều nơi trong nước. Bài này viết để người thuê tự nhận biết rủi ro và biết cách thoát nạn; bài không hướng dẫn tự sửa điện, việc đó cần thợ có chuyên môn.
Vì sao nhà trọ, chung cư mini dễ thành bẫy lửa
Vụ cháy chung cư mini ở phố Khương Hạ, Hà Nội, tháng 9 năm 2023 làm chết hàng chục người là lời nhắc đau đớn về kiểu nhà này. Những gì làm vụ cháy ấy nặng nề không phải chuyện riêng của Hà Nội: tầng trệt đầy xe máy, một lối thang bộ duy nhất, cửa sổ các tầng bị bít bằng khung sắt hoặc biển quảng cáo, người ở không có lối thoát thứ hai.
Ở các khu trọ đông người như Trung Mỹ Tây, nhiều nhà được xây hoặc cải tạo để có càng nhiều phòng càng tốt trên một diện tích đất nhỏ. Tầng trệt thường là chỗ để xe của cả nhà, vừa là lối vào duy nhất. Khi cháy bắt đầu ở tầng trệt, thường từ xe máy, xe điện đang sạc hoặc từ chập điện, khói đen dày bốc lên theo cầu thang, chặn đường thoát của mọi người ở các tầng trên trong vài phút.
Khói, chứ không phải lửa, là thứ gây chết người nhiều nhất trong các vụ cháy nhà ở. Khói độc làm người ta mất phương hướng, ngất đi trước khi lửa tới. Đó là lý do lối thoát thứ hai, cửa sổ mở được, ban công không bị bít là những thứ quyết định sống chết.
Từ năm 2025, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ được thay bằng luật mới, kèm các quy định về điều kiện an toàn với nhà ở nhiều tầng nhiều căn hộ và nhà kết hợp kinh doanh. Chi tiết yêu cầu với từng loại nhà, nên kiểm văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan phòng cháy chữa cháy. Với người thuê, việc trước mắt là tự kiểm nơi mình ở.
Kiểm lối thoát ngay hôm dọn vào
Mỗi người thuê nên tự trả lời được những câu dưới đây trong tuần đầu ở chỗ mới. Nếu câu trả lời là "không" ở nhiều mục, nên bàn với chủ nhà hoặc tính chuyện tìm chỗ khác.
- Có lối thoát thứ hai không? Cầu thang thứ hai, lối lên sân thượng thông sang nhà bên, ban công có thang dây hoặc lối xuống.
- Cửa sổ, ban công có mở được không? Khung sắt chống trộm phải có ô cửa mở được từ bên trong bằng tay, không cần chìa hay chìa để ngay cạnh.
- Cửa lên sân thượng có khoá không? Nếu có, chìa để ở đâu, mọi người có biết không.
- Cửa chính tầng trệt mở thế nào? Khoá bằng chìa hay mở nhanh được từ bên trong; ban đêm có bị khoá kín không.
- Có bình chữa cháy, đầu báo khói, đèn chỉ lối không? Bình để ở đâu, còn hạn không, có ai biết dùng không.
- Hẻm vào có đủ rộng cho xe chữa cháy tiếp cận không? Nếu không, vòi chữa cháy phải kéo dài, thời gian cứu chậm hơn.
Đi thử đường thoát một lần vào ban ngày: từ phòng mình ra lối thoát thứ hai, lên sân thượng, sang nhà bên nếu có lối. Đến khi có khói, không có thời gian để tìm đường.
Điện trong phòng: những dấu hiệu cần báo chủ nhà
Ổ cắm nóng, cháy sém, lỏng chân. Đây là dấu hiệu tiếp xúc kém, có thể gây chập cháy. Ngừng dùng ổ đó và báo chủ nhà thay. Không tự tháo ổ điện ra sửa.
Cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ. Ấm siêu tốc, bếp điện, máy sấy tóc, bàn ủi cắm chung một ổ nối dài là kiểu quá tải hay gặp. Mỗi lúc chỉ dùng một thiết bị công suất lớn; dùng ổ cắm có cầu chì, có công tắc.
Dây điện đi nổi không có ống, quấn vào khung sắt, nằm dưới nệm. Dây bị đè, bị cọ xát lâu ngày sẽ hở vỏ. Đề nghị chủ nhà đi lại dây trong ống, tránh xa chỗ ẩm và chỗ nóng.
Aptomat hay nhảy. Aptomat nhảy là đang báo quá tải hoặc chập. Không quấn dây, không chèn để nó khỏi nhảy; giảm tải và báo chủ nhà kiểm tra.
Đèn chập chờn, có mùi khét. Ngắt điện ở aptomat, rút phích thiết bị, báo chủ nhà và nhờ thợ điện kiểm tra trước khi dùng lại.
Ra khỏi phòng là rút phích. Sạc điện thoại, máy tính, ấm, bàn ủi không để cắm khi ra ngoài lâu hay khi đi ngủ, trừ thiết bị cần chạy liên tục như tủ lạnh.
Sạc xe điện cho an toàn
Xe máy điện, xe đạp điện ngày càng nhiều trong các khu trọ, và pin lithium khi cháy rất khó dập, toả khói độc dày. Một vài thói quen sạc giúp giảm hẳn rủi ro.
- Sạc ở khu vực chủ nhà bố trí riêng, thông thoáng, có người để ý, không sạc ở lối đi chung, dưới chân cầu thang hay trong phòng ngủ.
- Dùng bộ sạc đúng loại của xe; không dùng sạc trôi nổi, sạc của xe khác.
- Không sạc qua đêm khi không ai thức; sạc xong rút ra, nhất là xe cũ.
- Để xe nguội một lúc sau khi chạy rồi mới sạc; không sạc ngay khi pin đang nóng.
- Ngừng dùng và đưa xe đi kiểm tra khi pin phồng, có mùi lạ, xe nóng bất thường, sạc lâu đầy hoặc tụt nhanh.
- Không tự độ, tự thay pin không rõ nguồn gốc; pin rẻ không rõ nguồn là nguyên nhân hay gặp.
- Xe từng đi qua chỗ ngập sâu, không sạc ngay; để khô và kiểm tra trước.
Nếu dãy trọ chưa có chỗ sạc riêng, người thuê có thể cùng đề nghị chủ nhà bố trí. Đó là việc có lợi cho chính chủ nhà, vì một vụ cháy từ xe điện đang sạc có thể thiêu rụi cả căn nhà.
Bếp gas, bếp điện trong phòng
Nhiều phòng trọ cho phép nấu ăn bằng bếp gas mini hoặc bếp điện từ. Bếp gas mini dùng bình gas nhỏ có rủi ro riêng: lắp bình sai khớp, để nồi quá to tràn ra phủ lên bình gas, đặt bếp sát rèm, sát vách gỗ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, không dùng nồi rộng che phủ khoang bình gas, và không để bình gas dự trữ gần nguồn nhiệt.
Bếp gas có bình lớn thì để bình ở chỗ thoáng, kiểm dây dẫn gas định kỳ, không để dây bị gập, nứt. Ngửi thấy mùi gas: không bật công tắc điện, không bật lửa, mở cửa cho thoáng, khoá van bình, ra ngoài và báo người có chuyên môn kiểm tra.
Bếp điện từ an toàn hơn về lửa nhưng hút điện lớn. Không cắm bếp từ chung ổ với ấm siêu tốc, nồi cơm, máy nước nóng. Không để nồi đang nấu rồi đi ra ngoài; dầu mỡ bén lửa cháy rất nhanh. Khi chảo dầu bốc cháy, tắt bếp, đậy vung hoặc tấm chống cháy lên, tuyệt đối không dội nước vào.
Người thuê có thể đề nghị chủ nhà những gì
Nhiều người thuê ngại đề nghị chủ nhà làm thêm việc vì sợ bị tăng giá hay mất lòng. Nhưng những đề nghị về an toàn thường có lợi cho chủ nhà trước tiên: một vụ cháy có thể làm mất cả căn nhà, chưa kể trách nhiệm pháp lý của người cho thuê khi nhà không bảo đảm điều kiện an toàn. Đề nghị lịch sự, cụ thể, có nhiều người thuê cùng ký thường được lắng nghe hơn.
Những việc hợp lý để đề nghị: lắp đầu báo khói ở tầng để xe và hành lang; đặt bình chữa cháy ở mỗi tầng, chỗ dễ thấy; làm ô cửa mở được trên khung sắt cửa sổ và ban công; mở khoá cửa lên sân thượng hoặc để chìa ở chỗ mọi người biết; bố trí khu sạc xe điện riêng, thông thoáng, có ổ cắm riêng có cầu dao; dán sơ đồ lối thoát và số 114 ở cầu thang.
Người thuê cũng có phần việc của mình: giữ lối đi, cầu thang thông thoáng, không để đồ đạc, thùng carton, xe đạp chắn đường; không hút thuốc trên giường; tắt bếp, rút điện khi ra ngoài; báo ngay khi thấy dây điện, ổ cắm có dấu hiệu bất thường. An toàn của một dãy trọ là việc chung, một phòng bất cẩn có thể đe doạ cả nhà.
Nếu chủ nhà từ chối mọi đề nghị cơ bản và nơi ở có nguy cơ rõ ràng, như không có lối thoát thứ hai, sạc xe hàng chục chiếc dưới chân cầu thang mỗi đêm, người thuê có thể phản ánh tới chính quyền phường hoặc cơ quan phòng cháy chữa cháy. Còn với bản thân, tìm chỗ ở khác an toàn hơn là quyết định đáng cân nhắc.
Khi có cháy: thoát ra thế nào
Những phút đầu quyết định. Thứ tự dưới đây là nguyên tắc thoát nạn chung; khoá huấn luyện phòng cháy của phường, khu phố nếu có thì nên tham gia để thực hành.
- Hô to báo cho mọi người trong nhà, gõ cửa các phòng trên đường thoát.
- Gọi 114 ngay khi có thể, nói rõ địa chỉ đầy đủ có số hẻm, mốc đầu hẻm, nhà mấy tầng, có người kẹt không.
- Nếu đám cháy nhỏ vừa bắt đầu và bạn biết dùng bình chữa cháy, có thể dập; nếu lửa lan, khói dày, bỏ ngay, thoát ra.
- Khi thoát qua khói, cúi thấp hoặc bò sát sàn, che mũi miệng bằng khăn ướt hoặc vải, đi theo tường.
- Không dùng thang máy khi có cháy. Không quay lại lấy đồ, lấy xe.
- Nếu cầu thang đã đầy khói, không thoát được: vào phòng, đóng cửa, chèn khăn ướt vào khe cửa, mở cửa sổ ra hiệu, gọi 114 báo vị trí.
- Khi ra được ngoài, tập trung ở chỗ an toàn, điểm danh người cùng nhà, báo cho lực lượng chữa cháy ai còn bên trong.
Giữ sẵn một chiếc đèn pin nhỏ và một chiếc khăn ở đầu giường. Đêm có cháy, mất điện, khói mù, hai thứ này có giá trị hơn mọi tài sản khác trong phòng.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trọ có cửa sổ bị bít khung sắt có nguy hiểm không?
Có, nếu khung sắt không có ô mở được từ bên trong. Khi cháy, đó có thể là lối thoát duy nhất. Đề nghị chủ nhà làm ô cửa mở được bằng tay từ trong, có khoá đơn giản, chìa để sẵn cạnh cửa. Đừng ở phòng mà mọi cửa đều bít kín.
Có nên sạc xe điện trong phòng ngủ không?
Không nên. Pin xe điện khi cháy toả khói độc dày rất nhanh, người đang ngủ khó kịp thoát. Sạc ở khu vực riêng thông thoáng chủ nhà bố trí, không sạc qua đêm khi không ai để ý, và rút sạc khi đã đầy.
Gọi cứu hoả số nào?
Gọi 114 để báo cháy và cứu nạn, cứu hộ. Khi gọi, nói rõ địa chỉ đầy đủ có số hẻm, tên phường Trung Mỹ Tây, mốc đầu hẻm, loại nhà, có người kẹt bên trong không, để lực lượng chữa cháy tìm đường nhanh nhất.
Chủ nhà trọ có phải trang bị bình chữa cháy không?
Nhà cho thuê, nhất là nhà nhiều tầng nhiều phòng, phải đáp ứng điều kiện an toàn phòng cháy theo quy định hiện hành, trong đó thường có phương tiện chữa cháy ban đầu. Yêu cầu cụ thể tuỳ loại nhà; người thuê có thể hỏi chủ nhà hoặc cơ quan phòng cháy chữa cháy.
Ngửi thấy mùi gas trong phòng phải làm gì?
Không bật công tắc điện, không bật lửa, không dùng điện thoại trong phòng. Khoá van bình gas, mở cửa cho thoáng, ra ngoài, báo chủ nhà và người có chuyên môn kiểm tra trước khi dùng lại.
Phòng trọ chỉ có một cầu thang thì nên làm gì?
Tìm hiểu xem có lối lên sân thượng thông sang nhà bên, ban công có thể dùng để thoát hoặc chờ cứu không. Để đèn pin, khăn ở đầu giường, không để đồ đạc chắn lối, và cùng người thuê khác đề nghị chủ nhà bổ sung lối thoát, thiết bị báo cháy.