Phần lớn doanh nghiệp trong Công viên phần mềm Quang Trung thuộc năm nhóm: gia công phần mềm cho khách nước ngoài, công ty làm sản phẩm phần mềm của riêng mình, dịch vụ dữ liệu và hạ tầng, tổng đài và dịch vụ khách hàng thuê ngoài, và đào tạo. Mỗi nhóm có cách làm việc, kiểu tuyển người và nhịp giờ khác nhau, nên hai người cùng "làm ở QTSC" có thể có công việc rất khác nhau.
Bài không nêu tên công ty nào, vì danh sách thay đổi liên tục và mục đích ở đây là giúp người đọc nhận ra một doanh nghiệp thuộc nhóm nào, để hỏi đúng câu khi đi phỏng vấn hoặc khi tìm đối tác. Muốn tra tên cụ thể, có thể tìm trong danh bạ doanh nghiệp của trang theo tên công viên hoặc theo phường Trung Mỹ Tây.
Năm nhóm doanh nghiệp chính
Ranh giới giữa các nhóm không tuyệt đối: một công ty gia công lớn có thể vừa làm sản phẩm riêng, vừa có bộ phận dữ liệu. Bảng dùng để định hướng.
| Nhóm | Làm gì | Khách hàng | Nghề tiêu biểu |
|---|---|---|---|
| Gia công phần mềm | Viết, kiểm thử, bảo trì phần mềm theo đơn đặt hàng | Thường là doanh nghiệp nước ngoài: Nhật, châu Âu, Mỹ, Úc, Hàn | Lập trình viên, kiểm thử, kỹ sư cầu nối, quản lý dự án |
| Sản phẩm phần mềm | Làm và bán phần mềm, ứng dụng, nền tảng của chính mình | Doanh nghiệp hoặc người dùng trong và ngoài nước | Lập trình viên, thiết kế giao diện, quản lý sản phẩm, bán hàng |
| Dữ liệu và hạ tầng | Trung tâm dữ liệu, lưu trữ, vận hành hệ thống, gán nhãn và xử lý dữ liệu | Doanh nghiệp cần hạ tầng, công ty trí tuệ nhân tạo | Kỹ sư hệ thống, mạng, nhân viên xử lý dữ liệu |
| Tổng đài, dịch vụ khách hàng thuê ngoài | Trả lời điện thoại, chat, email thay cho doanh nghiệp khác | Ngân hàng, viễn thông, thương mại điện tử, khách nước ngoài | Nhân viên tổng đài, giám sát ca, đào tạo nội bộ |
| Đào tạo và dịch vụ hỗ trợ | Lớp lập trình, ngoại ngữ, kỹ năng; tư vấn, tuyển dụng, kế toán cho doanh nghiệp trong khu | Học viên, doanh nghiệp trong khu | Giảng viên, tư vấn, nhân viên hành chính |
Nhóm gia công là nhóm dễ thấy nhất và thường tuyển đông nhất. Nhóm tổng đài, xử lý dữ liệu tuyển nhiều người không có bằng công nghệ thông tin, là cửa vào cho người chuyển nghề.
Gia công phần mềm: nhịp làm việc theo khách
Gia công, hay "outsourcing" theo cách người trong nghề gọi, là làm phần mềm theo yêu cầu của khách. Khách gửi yêu cầu, công ty ở Việt Nam chia việc cho đội lập trình, kiểm thử, rồi bàn giao theo từng giai đoạn. Nhiều công ty ở QTSC làm cho khách Nhật Bản, nên tiếng Nhật và vị trí kỹ sư cầu nối rất phổ biến; cũng có nhiều công ty làm cho khách châu Âu, Mỹ, Úc với tiếng Anh là ngôn ngữ làm việc.
Nhịp làm việc của gia công đi theo dự án và theo múi giờ khách. Làm cho khách Nhật thì giờ làm gần giờ Việt Nam, chỉ lệch một hai tiếng. Làm cho khách châu Âu hay Mỹ thì các cuộc họp hay rơi vào chiều tối hoặc sáng sớm. Cuối giai đoạn bàn giao có lúc tăng ca nhiều; giữa hai dự án có lúc khá thong thả, công ty cho học thêm hoặc chuyển người sang dự án khác.
Một dự án gia công điển hình có nhiều vai: quản lý dự án lo tiến độ và giao tiếp với khách; trưởng nhóm kỹ thuật chia việc và duyệt mã; lập trình viên viết chức năng; kiểm thử viên viết kịch bản kiểm tra và ghi lỗi; kỹ sư cầu nối hoặc phiên dịch chuyển yêu cầu của khách sang tiếng Việt và ngược lại. Công ty càng lớn thì vai càng tách bạch; công ty nhỏ thì một người có thể kiêm hai ba vai.
Người mới ra trường vào gia công có lợi thế là được làm theo quy trình bài bản, học cách viết tài liệu, kiểm thử, quản lý thay đổi. Điểm cần hỏi kỹ khi phỏng vấn là bạn sẽ làm ở mảng nào của dự án, có phải đi công tác nước ngoài không, có cam kết thời gian làm việc tối thiểu nào kèm theo việc đào tạo không.
Công ty sản phẩm: ít người hơn, việc rộng hơn
Công ty sản phẩm là công ty tự làm và bán phần mềm của mình, ví dụ phần mềm quản lý bán hàng, kế toán, nhân sự, ứng dụng cho người dùng cuối. Họ không làm theo đơn đặt hàng của một khách mà phải tự quyết định làm gì tiếp theo dựa trên người dùng. Trong công viên có cả công ty sản phẩm đã lâu năm lẫn nhóm khởi nghiệp mới thuê một phòng nhỏ.
Làm ở công ty sản phẩm, một lập trình viên thường phải hiểu người dùng hơn, tham gia nhiều khâu hơn: từ bàn chức năng, viết mã, tới xem số liệu người dùng sau khi phát hành. Đội nhỏ nên mỗi người ôm nhiều việc. Đổi lại, nhịp việc ít phụ thuộc múi giờ khách nước ngoài, nhưng phụ thuộc vào sức sống của sản phẩm: công ty sản phẩm nhỏ có thể tăng trưởng nhanh hoặc khó khăn nhanh.
Khi phỏng vấn ở một công ty sản phẩm, câu nên hỏi là sản phẩm đang có bao nhiêu khách đang trả tiền ở mức ước lượng, đội có bao nhiêu người, vị trí của bạn chịu trách nhiệm phần nào. Câu trả lời mơ hồ không nhất thiết là dấu hiệu xấu, nhưng cho biết bạn đang bước vào một chỗ còn nhiều thay đổi.
Dữ liệu, tổng đài và việc cho người không học công nghệ
Xử lý và gán nhãn dữ liệu. Các công ty trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử cần người xem ảnh, nghe đoạn ghi âm, đọc văn bản rồi đánh dấu theo hướng dẫn. Việc này không cần bằng công nghệ thông tin, cần tỉ mỉ, đọc hiểu hướng dẫn và đôi khi cần ngoại ngữ. Thường tính theo sản lượng hoặc theo ca, có kiểm tra chất lượng chặt.
Tổng đài và chăm sóc khách hàng thuê ngoài. Nhân viên trả lời điện thoại, chat, email thay cho ngân hàng, hãng viễn thông, sàn thương mại điện tử hoặc khách nước ngoài. Có ca ngày, ca tối, có nơi có ca đêm nếu khách ở múi giờ khác. Công việc đo bằng số cuộc gọi, thời gian xử lý, điểm hài lòng.
Vận hành hạ tầng. Trung tâm dữ liệu và phòng máy cần người trực theo ca để theo dõi hệ thống, xử lý sự cố. Vị trí này cần kiến thức mạng, hệ điều hành ở mức nền tảng, phù hợp người học cao đẳng công nghệ thông tin.
Hành chính, kế toán, nhân sự, phiên dịch. Mỗi công ty dù làm phần mềm vẫn cần bộ phận văn phòng. Riêng phiên dịch, biên dịch tiếng Nhật, tiếng Anh, tiếng Hàn có nhu cầu đều đặn ở các công ty gia công.
Nhận ra một công ty thuộc nhóm nào khi đọc tin tuyển dụng
Tin tuyển dụng ít khi ghi thẳng công ty làm gia công. Vài dấu hiệu giúp bạn đoán đúng trước khi đi phỏng vấn:
- Ghi yêu cầu ngoại ngữ cụ thể (tiếng Nhật trình độ nào đó, tiếng Anh giao tiếp với khách) và nhắc "dự án cho khách hàng nước ngoài": nhiều khả năng là gia công.
- Nhắc tên một sản phẩm, ứng dụng của chính công ty, yêu cầu "hiểu người dùng", "phân tích số liệu sản phẩm": công ty sản phẩm.
- Nhắc "làm theo ca", "chỉ tiêu cuộc gọi", "trực hệ thống": tổng đài hoặc vận hành.
- Nhắc "gán nhãn", "kiểm tra dữ liệu", "làm theo hướng dẫn chi tiết", trả theo sản lượng: dịch vụ dữ liệu.
- Tin chỉ ghi "làm việc tại QTSC" mà không có tên công ty, mã số thuế, địa chỉ toà nhà: cần hỏi lại, đừng nộp giấy tờ cá nhân trước khi biết mình nộp cho ai.
Đọc đúng nhóm giúp bạn chuẩn bị đúng. Phỏng vấn gia công hay hỏi về quy trình và ngoại ngữ; công ty sản phẩm hay hỏi bạn nghĩ gì về sản phẩm của họ; tổng đài hay cho đóng vai xử lý tình huống khách.
Doanh nghiệp trong công viên và chuỗi việc quanh nó
Một công ty phần mềm vài trăm người kéo theo một chuỗi việc khác: bếp ăn, giao cơm trưa, vệ sinh toà nhà, bảo vệ, sửa máy tính, in ấn, đặt xe đưa đón, chỗ trọ cho nhân viên mới. Phần lớn chuỗi này nằm ngoài hàng rào công viên, trong các con hẻm của Trung Mỹ Tây và các phường lân cận. Vì vậy khi một nhóm công ty lớn tăng hoặc giảm người, quán cơm, nhà trọ quanh đó là nơi cảm nhận đầu tiên.
Với người muốn làm ăn, đây là thị trường có nhịp rõ ràng: đông vào ngày thường, vắng cuối tuần và dịp nghỉ dài, nhu cầu tập trung vào giờ trưa và tối. Chi tiết về mở quán, thuê mặt bằng phục vụ dân văn phòng có trong mục Doanh nghiệp và kinh doanh của trang.
Với người tìm việc không làm công nghệ, chuỗi này cũng là nguồn việc đáng kể: nhân viên bếp ăn tập thể, tài xế đưa đón, nhân viên toà nhà, kỹ thuật viên sửa chữa máy tính và mạng cho văn phòng. Những việc này thường do công ty dịch vụ ký hợp đồng với doanh nghiệp trong khu rồi tuyển người, nên người lao động ký hợp đồng với công ty dịch vụ, không phải với công ty phần mềm nơi mình làm hằng ngày. Cần biết rõ điều đó để hỏi đúng người khi có chuyện lương, bảo hiểm.
Các nhóm doanh nghiệp đang thay đổi ra sao
Ranh giới giữa các nhóm trong công viên dịch chuyển theo thị trường. Những năm gần đây, nhiều công ty gia công không chỉ viết mã theo đặc tả mà nhận luôn phần tư vấn, thiết kế hệ thống, vận hành sau khi bàn giao, nghĩa là cần nhiều người hiểu nghiệp vụ của khách hơn. Một số công ty gia công cũng tách ra làm sản phẩm riêng để bớt phụ thuộc đơn hàng.
Nhóm dữ liệu và tổng đài chịu ảnh hưởng rõ của công cụ tự động hoá và trí tuệ nhân tạo. Một phần việc lặp lại như trả lời câu hỏi đơn giản, phân loại dữ liệu cơ bản được máy làm trước, người làm chuyển sang xử lý ca khó, kiểm tra kết quả của máy, đào tạo dữ liệu. Mức độ thay đổi khác nhau giữa từng công ty, khó nói chung một con số, nhưng hướng đi thì khá rõ: việc đòi hỏi phán đoán và giao tiếp giữ được giá trị lâu hơn việc chỉ làm theo mẫu.
Với người đang làm hoặc sắp vào các nhóm này, điều nên làm là để ý công ty mình đang dùng công cụ mới vào khâu nào và tự học trước khâu đó, thay vì chờ được giao. Với người làm dịch vụ quanh công viên, thay đổi này ít tác động trực tiếp, vì số người đến làm việc mỗi ngày mới là thứ quyết định lượng khách.
Câu hỏi thường gặp
Làm gia công phần mềm có bị coi là "thợ code", không học được gì không?
Tuỳ công ty và dự án. Gia công có dự án bảo trì lặp lại, cũng có dự án xây hệ thống lớn từ đầu với quy trình chặt. Người mới thường học được nhiều về quy trình, tài liệu, kiểm thử. Nên hỏi khi phỏng vấn bạn sẽ làm phần nào của dự án và có lộ trình lên vị trí cao hơn không.
Làm tổng đài trong QTSC có phải ký hợp đồng lao động không?
Có, nếu bạn làm việc có trả lương, chịu sự quản lý, điều hành của công ty thì đó là quan hệ lao động và phải có hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động. Một số nơi dùng hợp đồng cộng tác viên hay hợp đồng dịch vụ; nên đọc kỹ và hỏi vì sao, vì nó ảnh hưởng tới bảo hiểm xã hội.
Không biết tiếng Nhật có làm được ở công ty gia công cho khách Nhật không?
Lập trình viên, kiểm thử vẫn có thể làm nếu đội có kỹ sư cầu nối và phiên dịch. Tuy vậy, biết tiếng Nhật ở mức đọc hiểu tài liệu giúp bạn có nhiều lựa chọn hơn. Nhiều công ty có lớp tiếng Nhật nội bộ, đôi khi kèm điều kiện cam kết làm việc, cần đọc kỹ.
Làm sao biết một công ty có văn phòng thật trong QTSC?
Tra tên công ty và mã số thuế trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp, đối chiếu địa chỉ trụ sở hoặc chi nhánh. Hỏi tên toà nhà, tầng, rồi khi đến phỏng vấn để ý xem bảo vệ có biết công ty đó không. Công ty thật không ngại cho bạn biết họ ở đâu.
Công ty khởi nghiệp nhỏ trong QTSC có đáng vào không?
Có thể đáng nếu bạn muốn học nhanh, chịu được thay đổi và hiểu rủi ro. Nên hỏi công ty đã có khách trả tiền chưa, có nguồn vốn để trả lương trong bao lâu, hợp đồng và bảo hiểm thế nào. Nếu bạn đang cần thu nhập ổn định để nuôi gia đình, cân nhắc kỹ hơn.
Người học kế toán, nhân sự có nên tìm việc ở QTSC không?
Có thể. Mỗi công ty phần mềm cần kế toán, nhân sự, hành chính, và nhiều nơi thích người hiểu đặc thù ngành như hợp đồng xuất khẩu dịch vụ, chấm công dự án, tuyển kỹ sư. Kinh nghiệm này cũng dễ chuyển sang các công ty công nghệ ở nơi khác.