Mùa mưa ở Trung Mỹ Tây, như ở cả TP.HCM, thường kéo dài khoảng từ tháng năm đến tháng mười một, với những cơn mưa lớn dồn vào buổi chiều làm một số đoạn đường và hẻm trũng đọng nước trong một thời gian ngắn. Chuẩn bị cho mùa mưa ở nhà gồm bốn việc: biết nhà mình có nằm ở chỗ trũng không, kê đồ và ổ điện lên cao, giữ xe và đồ điện tử khỏi ngấm nước, và phòng muỗi, bệnh mùa mưa cho gia đình.
Phường Trung Mỹ Tây gồm Trung Mỹ Tây và Tân Chánh Hiệp cũ của Quận 12, có nhiều khu dân cư, dãy trọ xây nhanh trong vài chục năm đô thị hoá, nền nhà và mặt hẻm không đều. Bài viết cho người ở nhà và người ở trọ, góc chuẩn bị trong nhà và sinh hoạt; chuyện đường nào hay ngập, đi lại thế nào khi mưa có ở mục Đường phố và đi lại của trang. Bài không nêu tên đoạn đường cụ thể vì tình trạng thay đổi theo từng công trình thoát nước.
Vì sao có chỗ đọng nước khi mưa lớn
TP.HCM có mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn vào mùa mưa. Khi lượng mưa vượt khả năng thoát của cống, nước dồn về những chỗ thấp: đoạn đường trũng, hẻm có mặt thấp hơn đường chính, khu nhà xây trên nền ruộng cũ chưa được nâng. Phần lớn chỗ đọng nước rút sau khi mưa tạnh một thời gian, nhưng trong lúc đó đủ để nước tràn vào nhà có nền thấp.
Cũng cần phân biệt với triều cường. Các khu ven sông Sài Gòn như An Phú Đông chịu thêm nước triều lên những tháng cuối năm; Trung Mỹ Tây ở xa sông hơn, nước đọng ở đây chủ yếu do mưa lớn và thoát nước chậm, nên thường gắn với từng cơn mưa chứ không theo lịch triều.
Ở vùng ven đô như Trung Mỹ Tây, đường chính được nâng cấp, nâng cao qua nhiều đợt, trong khi nhiều hẻm và nhà trong hẻm vẫn giữ nền cũ. Kết quả là nhà từng cao hơn mặt đường nay lại thấp hơn. Nhà mới xây thường nâng nền; nhà cũ, dãy trọ cũ thì không. Đây là lý do cùng một hẻm có nhà bị nước vào, nhà bên cạnh không.
Rác bít miệng cống, công trình xây dựng đổ đất cát xuống đường, cống nhỏ không theo kịp mật độ nhà ở là những nguyên nhân cục bộ khác. Một số chỗ được cải thiện sau khi thành phố làm cống mới, một số chỗ mới phát sinh khi có công trình lớn. Vì vậy hỏi người ở lâu là cách tin cậy nhất để biết hẻm mình có đọng nước không.
Nhận ra nhà, phòng trọ dễ bị nước vào
Khi đi thuê hoặc mua, và với cả nhà đang ở, nhìn những dấu hiệu sau:
- Nền nhà ngang hoặc thấp hơn mặt hẻm, phải bước xuống khi vào nhà.
- Vệt nước cũ trên chân tường, chân cửa, chân tủ; sơn bong, gỗ mục ở phần dưới.
- Bậc thềm được đắp thêm, có tấm chắn bằng tôn, gỗ đặt sẵn ở cửa.
- Ổ điện được dời lên cao bất thường, đồ đạc đều kê trên gạch, chân tủ cao.
- Hẻm có miệng cống nhỏ, nhiều rác, mặt hẻm lồi lõm.
- Nhà nằm cuối hẻm cụt, chỗ thấp nhất của hẻm.
- Người ở lâu kể "mưa to là nước lên tới mắt cá" hoặc "lâu lâu mới ngập một lần".
Đến xem nhà ngay sau một cơn mưa lớn là cách kiểm tra chính xác nhất. Nếu phải thuê nhà có nguy cơ, chọn phòng ở tầng trên hoặc phòng có nền cao hơn mặt hẻm; ghi vào hợp đồng trách nhiệm của chủ nhà khi nước vào làm hỏng đồ.
Với người mua nhà, đây là chuyện lớn hơn: nâng nền một căn nhà cũ tốn kém và ảnh hưởng chiều cao tầng trệt, có khi phải xin phép sửa chữa. Kiểm tra cao độ nền so với mặt đường, hỏi kế hoạch nâng cấp hẻm ở phường trước khi quyết định mua.
Chuẩn bị trong nhà trước mùa mưa
Làm một lần đầu mùa, đỡ lo cả mùa.
- Kê đồ điện và đồ giá trị lên cao. Tủ lạnh, máy giặt, ổ chia điện, sạc xe điện không đặt sát nền. Giấy tờ quan trọng cho vào túi chống nước, để trên cao.
- Kiểm tra ổ điện thấp. Ổ điện sát nền là nguy cơ khi nước vào. Nhờ thợ điện có chuyên môn dời lên cao hoặc lắp cầu dao chống giật; không tự sửa điện.
- Dọn miệng cống, máng xối. Lá cây, rác trên mái và miệng cống trước nhà làm nước thoát chậm.
- Chuẩn bị tấm chắn cửa nếu nhà thấp. Tấm chắn đặt vừa khung cửa giúp ngăn nước tràn nhẹ.
- Có sẵn đèn pin, sạc dự phòng. Mưa lớn có lúc cúp điện; điện thoại phải còn pin để liên lạc.
- Biết chỗ cầu dao tổng. Mọi người trong nhà, kể cả người ở ghép, cần biết ngắt điện ở đâu.
- Lưu số của chủ nhà, tổ dân phố. Khi nước vào nhà trọ, cần báo chủ nhà ngay.
Với nhà trọ, nhiều việc ở đây là trách nhiệm của chủ nhà như sửa điện, nâng nền, thông cống. Người thuê nên báo sớm và đề nghị chủ nhà xử lý trước mùa mưa, thay vì chờ đến khi đồ đạc đã hỏng.
Khi nước vào nhà: an toàn trước, đồ đạc sau
Khi nước bắt đầu tràn vào, việc đầu tiên là ngắt cầu dao điện ở khu vực có nước, nếu cầu dao nằm ở chỗ khô và tay bạn khô. Nếu cầu dao ở chỗ đã ngập hoặc phải lội nước để tới, không chạm vào; báo chủ nhà hoặc ngành điện. Không chạm vào thiết bị điện, ổ cắm, dây điện đang ngâm nước. Điện giật trong nhà ngập là rủi ro chết người, lớn hơn nhiều so với hỏng vài món đồ.
Sau đó mới đưa đồ lên cao: giấy tờ, máy tính, điện thoại, thực phẩm, chăn màn. Trẻ nhỏ và người già đưa lên chỗ khô, không để trẻ chơi trong nước ngập vì nước có thể lẫn nước cống, mảnh vỡ, và có thể có điện rò.
Ngoài đường, không lội qua chỗ nước chảy xiết hoặc không nhìn thấy mặt đường; miệng cống mở, hố công trình có thể ẩn dưới nước. Không đứng gần cột điện, trạm biến áp, dây điện sà xuống khi trời mưa to. Nếu thấy dây điện đứt, tránh xa và báo ngành điện.
Khi nước đã rút, đừng vội bật lại cầu dao. Kiểm tra xem ổ cắm, thiết bị nào từng ngâm nước, rút phích cắm của chúng ra trước, rồi mới đóng điện. Có mùi khét, tiếng lách tách hay cầu dao nhảy liên tục thì ngắt ngay và gọi thợ điện.
Xe trong nhà xe và đồ điện tử mùa mưa
Đậu xe ở nơi cao. Nhà xe của dãy trọ thường ở tầng trệt; xe đậu sát nền dễ bị nước tràn vào ống xả, bộ lọc gió khi mưa lớn ban đêm. Hỏi chủ nhà phương án khi mưa lớn, có thể dắt xe lên bậc cao hoặc xếp xe vào phía trong.
Đường ngập thì chờ, không cố về. Chuyện chạy xe qua đoạn ngập và xử lý khi xe chết máy giữa đường có bài riêng ở mục Đường phố và đi lại của trang. Ở góc nhà mình, nhớ một điều: về muộn nửa giờ vẫn hơn dắt bộ một chiếc xe ngấm nước về tới hẻm.
Xe điện cần cẩn thận hơn. Pin, bộ sạc và mạch điện của xe điện không nên ngâm nước. Không sạc xe khi xe vừa đi qua nước hoặc khi chỗ sạc đang ẩm ướt. Có dấu hiệu lạ như mùi khét, pin phồng, khói, ngắt sạc và đưa xe ra xa người.
Bảo dưỡng trước mùa mưa. Kiểm tra phanh, lốp, đèn, gạt nước nếu là ô tô. Đường trơn và tầm nhìn kém làm phanh và đèn quan trọng hơn mùa khô.
Áo mưa tốt. Áo mưa bộ hoặc áo mưa trùm kín, có phản quang; tránh áo mưa cánh dơi quá dài dễ vướng bánh xe.
Điện thoại, laptop bị ướt. Tắt nguồn ngay, không sạc, không sấy bằng máy sấy tóc nóng; lau khô bên ngoài, để nơi thoáng và mang tới tiệm sửa có uy tín kiểm tra. Cắm sạc khi máy còn ẩm là cách làm hỏng nặng hơn.
Sống chung với mưa chiều: sắp xếp nhịp ngày
Mưa ở TP.HCM mùa mưa thường đổ vào chiều, đúng giờ tan làm, tan học. Người ở lâu quen với một vài cách sắp xếp:
- Xem trời trước giờ về. Mây đen kéo tới thì về sớm hơn một chút hoặc chờ mưa ngớt ở chỗ làm, tránh chạy giữa cơn mưa lớn trên trục đông xe.
- Để sẵn áo mưa, túi chống nước trong cốp. Laptop, giấy tờ, điện thoại cho vào túi chống nước trước khi đi.
- Đón con sớm hơn hoặc nhờ người đón. Cổng trường giờ mưa vừa ùn vừa trơn; trẻ ngồi xe máy dưới mưa lớn dễ lạnh và nguy hiểm.
- Trữ sẵn đồ ăn cho buổi tối mưa. Chợ chiều có thể không họp, quán vỉa hè dẹp sớm; trong nhà có trứng, mì, rau củ để lâu là đủ một bữa.
- Giặt giũ theo ngày nắng. Tranh thủ buổi sáng nắng để phơi; có thể dùng tiệm giặt sấy khi mưa kéo dài.
- Tránh trú mưa dưới cây lớn, biển quảng cáo, cột điện. Mưa giông có gió mạnh, sét; trú trong nhà, cửa hàng là an toàn hơn.
Những cơn mưa chiều thường không kéo dài cả ngày. Biết chờ đúng lúc, đi đúng giờ, phần lớn ngày mưa vẫn trôi qua bình thường, không cần lo quá.
Sau cơn mưa: dọn dẹp và phòng bệnh
Nước rút xong, dọn bùn đất sớm khi còn ướt sẽ dễ hơn để khô cứng. Lau nhà bằng nước sạch và chất tẩy rửa thông thường, không trộn các loại chất tẩy với nhau vì có thể sinh khí độc. Đồ đạc vải bị ngâm nước cần giặt và phơi khô; nệm, gối ngâm nước bẩn lâu thường khó làm sạch hoàn toàn.
Thực phẩm, nước uống bị nước ngập chạm vào nên bỏ. Thiết bị điện đã ngâm nước không cắm điện lại ngay; để khô hoàn toàn và nhờ thợ kiểm tra trước khi dùng. Ổ cắm, công tắc từng ngập cũng cần kiểm tra.
Mùa mưa là mùa muỗi. Sốt xuất huyết lưu hành ở TP.HCM và thường tăng vào mùa mưa. Lật úp chai lọ, lốp xe cũ, chậu cây có nước đọng quanh nhà; đậy kín lu, thùng chứa nước; ngủ màn, kể cả ban ngày với trẻ nhỏ. Khi có sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, nhất là kèm chảy máu chân răng, chấm đỏ dưới da, mệt lả, hãy đi khám sớm. Không tự ý truyền dịch tại nhà hay ở nơi không phải cơ sở y tế.
Mùa mưa cũng là lúc phòng trọ ẩm mốc, quần áo phơi lâu khô. Mở cửa thông thoáng khi trời tạnh, dùng quạt cho khô, giặt chăn màn định kỳ giúp hạn chế nấm mốc, dị ứng, nhất là với trẻ nhỏ và người có bệnh hô hấp.
Câu hỏi thường gặp
Trung Mỹ Tây có ngập nặng không?
Phần lớn là ngập cục bộ ở một số đoạn đường và hẻm trũng khi mưa lớn, nước rút sau một thời gian. Mức độ khác nhau theo từng khu và thay đổi khi có công trình thoát nước mới. Hỏi người ở lâu trong hẻm là cách biết chính xác nhất.
Thuê phòng trọ có nguy cơ ngập thì nên làm gì?
Ưu tiên phòng ở tầng trên hoặc nền cao hơn mặt hẻm. Hỏi chủ nhà phương án khi nước vào, ghi trách nhiệm sửa chữa vào hợp đồng. Kê đồ điện và giấy tờ lên cao, biết vị trí cầu dao, lưu số chủ nhà để báo ngay khi có sự cố.
Nước vào nhà có nên tự ngắt cầu dao không?
Chỉ ngắt nếu cầu dao ở chỗ khô, tay khô và không phải lội nước tới. Nếu cầu dao ở chỗ đã ngập, không chạm vào; báo chủ nhà hoặc ngành điện. Tuyệt đối không chạm vào thiết bị, ổ cắm, dây điện đang ngâm nước.
Đồ đạc trong phòng trọ hỏng vì nước tràn vào, ai chịu?
Tuỳ hợp đồng thuê và nguyên nhân. Nếu nước vào do nhà xuống cấp, cống hỏng mà chủ nhà đã được báo nhưng không sửa, có cơ sở để trao đổi về trách nhiệm. Chụp ảnh, ghi lại thiệt hại, báo chủ nhà ngay và lần sau ghi điều này vào hợp đồng.
Có nên sạc xe điện khi trời mưa lớn?
Không nên sạc khi xe vừa đi qua nước, khi chỗ sạc ẩm ướt hoặc có nguy cơ nước tràn vào. Đặt sạc ở chỗ khô, cao, thoáng. Có mùi khét, pin phồng, khói thì ngắt sạc, đưa xe ra xa người và gọi hỗ trợ.
Làm sao phòng sốt xuất huyết cho cả nhà trong mùa mưa?
Dọn sạch nơi nước đọng quanh nhà, đậy kín dụng cụ chứa nước, ngủ màn kể cả ban ngày với trẻ nhỏ, mặc quần áo dài khi ra ngoài lúc chiều tối. Khi có sốt cao kèm mệt lả, chảy máu, hãy đi khám sớm, không tự truyền dịch.