Chi phí sinh hoạt ở Trung Mỹ Tây gồm bảy nhóm chính: tiền nhà, điện nước và internet, ăn uống, đi lại, con cái (nếu có), bảo hiểm và sức khoẻ, và khoản dự phòng; người từ tỉnh lên thường có thêm khoản gửi về quê và tiền xe về Tết. Bài không nêu con số cụ thể vì giá thay đổi theo thời gian và theo lựa chọn của từng người, mà chỉ cách nhận ra từng khoản và tự lập ngân sách.
Trung Mỹ Tây, gồm phường Trung Mỹ Tây và Tân Chánh Hiệp cũ của Quận 12, là nơi nhiều người chọn vì chi phí ở mềm hơn nội thành. Nhưng "mềm hơn" không có nghĩa là thấp; nhiều người mới lên bị hụt tiền ở tháng thứ hai vì quên những khoản không phải trả mỗi ngày. Phần dưới đi qua từng khoản và đưa ra một khung để bạn tự điền số của mình.
Bảy nhóm khoản chi và những gì dễ quên
Ghi đủ các khoản, kể cả khoản nhỏ, là bước quan trọng nhất. Cột cuối là những thứ người mới hay bỏ sót.
| Nhóm | Gồm | Phụ thuộc vào | Dễ quên |
|---|---|---|---|
| Nhà ở | Tiền phòng hoặc tiền nhà, tiền cọc ban đầu | Loại chỗ ở, vị trí, diện tích, ở ghép hay một mình | Tiền cọc, phí dịch vụ, phí gửi xe trong nhà trọ |
| Điện, nước, internet | Hoá đơn hằng tháng | Chủ nhà tính theo giá nào, dùng máy lạnh nhiều hay ít | Mùa nóng tiền điện tăng mạnh |
| Ăn uống | Ăn ngoài, đi chợ, cà phê, nước uống | Tự nấu hay ăn ngoài, thói quen cà phê, trà sữa | Các khoản nhỏ lặp lại mỗi ngày |
| Đi lại | Xăng, gửi xe, bảo dưỡng, xe công nghệ, xe buýt | Khoảng cách đi làm, phương tiện | Sửa xe đột xuất, phí gửi xe ở chỗ làm |
| Con cái | Học phí, tiền ăn bán trú, sữa, tã, học thêm | Tuổi con, trường công hay tư | Đồng phục, sách vở đầu năm, quỹ lớp |
| Bảo hiểm, sức khoẻ | Bảo hiểm y tế tự đóng, thuốc, khám bệnh | Có được công ty đóng không | Khám đột xuất, thuốc mùa dịch |
| Dự phòng và khác | Quỹ khẩn cấp, quà, đám tiệc, gửi về quê, vé xe Tết | Hoàn cảnh gia đình | Tiền mừng đám cưới, vé xe Tết |
Khi điền bảng cho riêng mình, nên dùng số thực tế từ hoá đơn, sao kê ngân hàng của hai, ba tháng gần nhất thay vì ước đoán. Phần lớn mọi người đánh giá thấp chi tiêu ăn uống và các khoản nhỏ.
Tiền nhà: khoản lớn nhất và cách nghĩ về nó
Với phần đông người ở Trung Mỹ Tây, tiền nhà là khoản chi lớn nhất mỗi tháng. Mức chênh giữa các lựa chọn rất rộng: phòng trọ đơn trong hẻm sâu, phòng có gác lửng, căn hộ dịch vụ có nội thất cho kỹ sư, nhà nguyên căn cho gia đình, căn hộ chung cư. Vị trí cũng làm giá khác nhau: gần Công viên phần mềm, gần mặt đường lớn thường cao hơn hẻm sâu.
Khi so sánh, đừng chỉ so tiền thuê. Một phòng rẻ hơn nhưng xa chỗ làm sẽ tốn thêm tiền xăng và thời gian; một phòng không có chỗ để xe phải gửi ngoài; một phòng không cho nấu ăn buộc phải ăn ngoài ba bữa. Cộng các khoản liên quan lại mới thấy phòng nào thật sự rẻ.
Một nguyên tắc nhiều người làm tài chính cá nhân hay nhắc là giữ tiền nhà ở mức không chiếm quá nhiều thu nhập, để còn chỗ cho ăn uống, tiết kiệm và dự phòng. Tỷ lệ cụ thể tuỳ hoàn cảnh, nhưng nếu tiền nhà đã chiếm gần nửa thu nhập, ngân sách sẽ rất căng. Ở ghép là cách phổ biến để giảm khoản này, đổi lại phải chia sẻ không gian và thoả thuận nhiều hơn.
Điện, nước, internet: những chỗ hay chênh
Giá điện do chủ trọ tính. Nhiều nhà trọ tính tiền điện theo giá riêng do chủ nhà đặt. Quy định hiện hành có hướng dẫn về giá điện cho người thuê nhà để ở; trước khi thuê nên hỏi rõ cách tính, công tơ riêng hay chung, và đối chiếu với quy định hiện hành của ngành điện.
Máy lạnh là khoản biến động lớn nhất. Mùa nóng, người dùng máy lạnh cả đêm thấy tiền điện tăng rõ. Đặt nhiệt độ vừa phải, dùng quạt kết hợp, đóng kín cửa khi bật máy lạnh giúp giảm đáng kể.
Nước theo đầu người hay theo khối. Có nơi tính theo người, có nơi theo công tơ. Ở ghép đông người thì tính theo người dễ hiểu hơn; ở ít người thì theo khối có lợi hơn.
Internet chung hay riêng. Nhiều nhà trọ có mạng chung tính vào tiền phòng hoặc thu thêm. Người làm việc ở nhà, nhất là nghề công nghệ, có khi cần đường truyền riêng ổn định hơn.
Rác và vệ sinh. Một số nơi thu tiền rác riêng, một số tính vào tiền phòng. Hỏi rõ để khỏi bất ngờ.
Gas nấu ăn và nước uống. Người nấu bằng bếp gas phải tính tiền đổi bình hoặc mua lon gas mini; người dùng bếp điện thì khoản này chuyển sang tiền điện. Nước uống mua bình lớn giao tận phòng là khoản nhỏ nhưng đều đặn, nhất là mùa nóng, nên cũng ghi vào ngân sách.
Ăn uống và đi lại: khoản nhỏ mỗi ngày, cộng lại thành lớn
Ăn uống là nơi ngân sách dễ trượt nhất, vì mỗi lần chi đều nhỏ: ly cà phê sáng, bữa trưa, trà sữa chiều, bữa tối đặt về. Ghi lại chi tiêu ăn uống trong hai tuần là cách nhanh nhất để thấy con số thật. Tự nấu vài bữa mỗi tuần, mang cơm trưa vài ngày, giảm đồ uống mua ngoài là những cách giảm mà không phải nhịn.
Đi lại ở Trung Mỹ Tây chủ yếu bằng xe máy. Ngoài tiền xăng còn có phí gửi xe ở nơi làm việc, ở chợ, ở quán; bảo dưỡng định kỳ; sửa chữa đột xuất. Người làm ở Công viên phần mềm và ở gần thường tốn ít hơn hẳn người đi vào trung tâm mỗi ngày. Người không có xe máy dùng xe buýt, xe công nghệ; khoản này thay đổi nhiều theo thói quen.
Một ví dụ giả định để thấy cách ghi: một người độc thân ở trọ một mình có thể chia ngân sách thành tiền nhà, điện nước, ăn uống, đi lại, điện thoại và internet, bảo hiểm, tiết kiệm và dự phòng, gửi về quê. Mỗi khoản ghi một con số dựa trên hoá đơn thật; cuối tháng so với thực chi để điều chỉnh tháng sau. Con số của bạn sẽ khác người khác, quan trọng là có đủ các dòng.
Một mẹo đơn giản nhiều người dùng: chuyển ngay phần tiết kiệm và tiền gửi về quê sang một tài khoản riêng vào ngày nhận lương, phần còn lại mới dùng để tiêu. Làm ngược lại, đợi cuối tháng mới tiết kiệm phần dư, thì thường chẳng còn gì để dư.
Lập ngân sách cho tháng đầu khi chuyển tới
Tháng đầu là tháng tốn nhất vì có nhiều khoản một lần. Trình tự dưới đây giúp không bị hụt.
- Tách khoản một lần. Tiền cọc nhà, mua đồ dùng cơ bản như nệm, quạt, nồi, chăn màn, tiền chuyển đồ.
- Liệt kê khoản hằng tháng. Dùng bảy nhóm ở bảng trên, điền số ước tính dựa trên hỏi chủ nhà, đồng nghiệp, bạn cùng phòng.
- Tính thời điểm nhận lương. Tháng đầu đi làm có thể nhận lương muộn hoặc chưa đủ tháng; cần đủ tiền sống cho tới kỳ lương đầu.
- Đặt một khoản dự phòng. Dù nhỏ, khoản này giúp không phải vay khi ốm, hỏng xe.
- Ghi chép trong một tháng. Dùng ứng dụng ghi chi tiêu hoặc sổ tay; ghi ngay khi chi.
- So sánh và điều chỉnh. Cuối tháng xem khoản nào vượt, khoản nào dư, đặt lại ngân sách cho tháng sau.
Với gia đình có con nhỏ, thêm vào danh sách khoản đầu năm học và khoản sữa, tã, khám bệnh cho trẻ. Với người gửi tiền về quê, coi đó là một khoản cố định đầu tháng, không phải phần "còn dư" cuối tháng.
Những khoản theo mùa trong năm
Ngân sách hằng tháng hay bị phá bởi những khoản chỉ đến vào một số thời điểm trong năm. Ghi trước vào lịch giúp chuẩn bị dần thay vì dồn một lần.
| Thời điểm | Khoản thường gặp | Cách chuẩn bị |
|---|---|---|
| Mùa nóng | Tiền điện tăng vì máy lạnh, quạt; nước uống, đồ chống nắng | Để dành phần dư từ những tháng mát hơn |
| Mùa mưa | Áo mưa, sửa xe do ngập nước, thuốc men khi trời trở | Bảo dưỡng xe trước mùa mưa, có áo mưa tốt |
| Đầu năm học | Học phí, đồng phục, sách vở, quỹ lớp, bảo hiểm học sinh | Tiết kiệm dần từ đầu hè |
| Cuối năm và Tết | Vé xe về quê, quà Tết, tiền mừng tuổi, sắm sửa, nghỉ làm không lương vài ngày | Đặt vé sớm, lập quỹ Tết riêng từ giữa năm |
| Mùa cưới | Tiền mừng đám cưới của bạn bè, đồng nghiệp, người quen | Đặt mức mừng phù hợp khả năng, không ngại từ chối khéo khi quá nhiều |
| Khi gia hạn hợp đồng thuê | Tiền thuê có thể điều chỉnh, có khi phải chuyển nhà | Đọc điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng từ đầu |
Với người từ tỉnh lên, khoản về quê dịp Tết thường là khoản lớn nhất trong năm ngoài tiền nhà. Chia nhỏ ra từng tháng ngay từ đầu năm giúp Tết không còn là tháng "cháy túi". Đây là cách quản lý chung, không phải lời khuyên đầu tư hay vay mượn.
Gia đình trẻ và người ở ghép: hai cách nhìn khác nhau
Gia đình trẻ ở Trung Mỹ Tây thường thuê nhà nguyên căn trong hẻm hoặc căn hộ nhỏ. Chi phí nhà ở cao hơn ở trọ, nhưng chia trên nhiều người. Các khoản riêng cho con như học phí, tiền ăn bán trú, gửi trẻ, sữa, khám bệnh dễ chiếm phần lớn ngân sách. Hai vợ chồng nên có một bảng chung, thống nhất ai trả khoản nào, tránh mỗi người chi một kiểu rồi cuối tháng không biết tiền đi đâu.
Người ở ghép thì ngược lại: chi phí cá nhân giảm, nhưng cần một cơ chế chia sẻ rõ ràng cho tiền phòng, điện nước, internet, đồ dùng chung, tiền chợ nếu nấu chung. Một bảng ghi chung trên điện thoại, chốt vào một ngày cố định mỗi tháng, giúp tránh hiểu lầm. Khi có người chuyển đi, thoả thuận trước về tiền cọc, hạn báo.
Với cả hai nhóm, khoản dễ bị cắt nhất khi căng là bảo hiểm y tế và tiết kiệm, nhưng đó là hai khoản không nên cắt. Một lần ốm nằm viện không có bảo hiểm hay một lần mất việc không có dự phòng có thể kéo cả gia đình vào nợ.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở Trung Mỹ Tây có rẻ hơn ở nội thành không?
Tiền nhà và một số dịch vụ nhìn chung mềm hơn các quận trung tâm cũ với cùng diện tích. Nhưng nếu làm việc ở trung tâm, tiền đi lại và thời gian trên đường tăng lên. Hãy cộng đủ các khoản, cả tiền xăng, gửi xe, thời gian, mới biết có thật sự rẻ hơn với mình.
Tiền điện phòng trọ tính thế nào là đúng?
Có quy định của ngành điện về giá bán điện cho người thuê nhà để ở. Hỏi chủ nhà cách tính trước khi thuê, ghi vào hợp đồng, xem công tơ riêng hay chung. Thấy giá quá cao so với quy định, có thể trao đổi với chủ nhà hoặc hỏi ngành điện, chính quyền phường.
Một người độc thân nên chia ngân sách thế nào?
Không có tỷ lệ đúng cho mọi người. Cách phổ biến là để tiền nhà ở mức không quá căng, ưu tiên ăn uống đủ chất, đóng bảo hiểm, rồi đặt một phần tiết kiệm và dự phòng ngay khi nhận lương. Ghi chép một hai tháng để biết số thật của mình.
Tháng đầu chuyển tới cần chuẩn bị bao nhiêu tiền?
Cần đủ cho các khoản một lần như tiền cọc, đồ dùng cơ bản, chuyển đồ, cộng chi phí sống cho tới kỳ lương đầu tiên. Con số cụ thể tuỳ loại chỗ ở và lối sống. Hỏi chủ nhà về tiền cọc và các khoản thu thêm trước khi chốt.
Làm sao giảm chi tiêu ăn uống mà vẫn đủ chất?
Tự nấu vài bữa mỗi tuần, mang cơm trưa, mua thực phẩm theo kế hoạch tuần ở chợ khu phố, giảm đồ uống mua ngoài. Bữa ăn vẫn nên có đủ rau và đạm. Trang có bài riêng về tự nấu ăn khi ở trọ và đi chợ ở phường.
Có nên vay để trang trải tháng đầu không?
Nên tránh vay, nhất là vay qua ứng dụng không rõ nguồn hay vay nóng lãi cao, vì dễ thành nợ chồng nợ. Nếu buộc phải mượn, mượn người thân, thoả thuận rõ thời hạn. Chuẩn bị trước một khoản đủ cho tháng đầu là cách an toàn nhất.