Khi mưa lớn, nhất là các cơn mưa chiều tập trung mùa mưa, một số đoạn đường và đầu hẻm thấp ở Trung Mỹ Tây có thể ngập trong một thời gian, thường rút sau khi mưa ngớt. Gặp đoạn ngập, nguyên tắc là nhìn độ sâu và dòng chảy trước, chỉ chạy qua khi nước còn thấp hơn ống xả và bugi của xe, chạy đều ga số thấp, không dừng giữa chừng; nước sâu hoặc chảy xiết thì chờ hoặc đi đường khác.
Bài này nói chuyện đi lại khi mưa ngập: vì sao đường ngập, những kiểu đoạn hay ngập, cách chạy xe máy, xe điện, ô tô qua nước và làm gì khi xe chết máy. Bài không liệt kê điểm ngập cụ thể vì chúng thay đổi theo từng năm khi cống được làm lại, đường được nâng hay có công trình mới. Chuyện chọn nhà tránh ngập có bài riêng trong danh mục nhà ở của trang.
Vì sao đường ở vùng này ngập khi mưa lớn
Trung Mỹ Tây là vùng đất vườn, đất ruộng của Hóc Môn cũ được đô thị hoá rất nhanh trong khoảng hai, ba thập niên. Ruộng, vườn, ao trước đây là chỗ nước mưa thấm xuống hoặc đọng lại; khi chúng thành nhà, sân bê tông và mặt đường nhựa, nước mưa chảy tràn trên bề mặt và dồn hết vào hệ thống cống. Ở nhiều khu, cống được làm sau khi nhà đã mọc, nên không phải lúc nào cũng đủ lớn hay đủ dốc cho một cơn mưa dữ.
Kiểu mưa của TP Hồ Chí Minh làm chuyện này rõ thêm. Mùa mưa thường có những cơn mưa chiều rất to trong thời gian ngắn. Lượng nước đổ xuống trong một giờ có thể vượt khả năng thoát của cống, và nước phải chờ chảy ra kênh rạch. Kênh Tham Lương và các rạch nhỏ trong vùng là đường thoát cuối; khi chúng đầy hoặc bị lấn, rác làm nghẹt, nước rút chậm hơn.
Thêm một chuyện đặc thù của vùng ven đô: mặt đường được nâng lên sau mỗi lần sửa, còn nhà cũ hai bên thì không nâng theo. Kết quả là đường khô nhưng đầu hẻm, sân nhà thấp hơn mặt đường lại đọng nước. Ngược lại, đường nhánh chưa nâng thì thành chỗ trũng nhận nước từ mọi phía.
Hiểu những nguyên nhân này giúp bạn đoán được chỗ nào dễ ngập ngay cả khi mới đến: chỗ thấp hơn xung quanh, chỗ cống nhỏ, chỗ gần kênh rạch, chỗ đang đào đường. Và cũng hiểu vì sao ngập ở đây thường là ngập theo cơn, rút trong vài giờ, khác với ngập do triều cường ở vùng ven sông phía nam thành phố.
Những kiểu đoạn đường hay ngập
Không nêu tên đường cụ thể, danh sách dưới đây tả những kiểu chỗ mà người đi lại trong vùng hay gặp nước khi mưa lớn. Khi mới chuyển đến, hỏi hàng xóm "mưa to chỗ nào ngập" là cách nhanh nhất để biết bản đồ ngập riêng của khu mình.
- Đoạn trũng trên các trục. Một vài đoạn của các đường lớn thấp hơn hai đầu, nước dồn về giữa. Đi qua nhiều lần sẽ thấy rõ vệt nước cũ trên tường nhà hai bên.
- Đầu hẻm thấp hơn mặt đường. Nước từ mặt đường chảy ngược vào hẻm, đọng ngay đoạn đầu. Đoạn sâu trong hẻm có khi lại khô.
- Đoạn đang đào để làm cống, làm đường. Mặt đường bị bóc, hố đào được lấp tạm, nước che mất mép hố. Đây là kiểu nguy hiểm nhất vì không nhìn được đáy.
- Khu vực chân cầu vượt, đường gom. Một số đường dưới thấp hơn, nhận nước từ mặt cầu đổ xuống.
- Đường nhánh gần kênh rạch, đất trống. Nước từ khu đất trống chảy ra đường, mang theo bùn đất làm trơn mặt đường sau khi rút.
- Trước các khu chợ, dãy hàng quán. Rác, túi ni lông làm nghẹt miệng cống, nước đọng lâu hơn nơi khác.
Một mẹo đơn giản: sau một hai mùa mưa, bạn sẽ thuộc vài đoạn trên lộ trình hằng ngày của mình. Ghi nhớ một lối thay thế cho từng đoạn, để khi trời đổ mưa không phải nghĩ.
Nhìn nước trước khi chạy qua
So độ sâu với xe phía trước. Nhìn một chiếc xe máy khác đang đi qua: nước tới đâu trên bánh xe, có chạm ống xả không. Nước dưới nửa bánh thường còn chạy được với xe máy khoẻ; ngang hoặc quá ống xả là bắt đầu rủi ro chết máy.
Nhìn dòng chảy. Nước đứng yên khác nước đang chảy. Dòng chảy mạnh qua mặt đường, nhất là gần miệng cống, có thể đẩy xe lệch và kéo chân người. Thấy nước chảy xiết thì không qua.
Nhìn mép đường và nắp cống. Nắp cống bị nước đẩy bật, hố ga hở là cái bẫy dưới mặt nước. Đi theo vệt xe đi trước, tránh sát mép đường nơi hay có miệng cống.
Nhìn sóng của ô tô. Ô tô, xe tải chạy nhanh qua đoạn ngập tạo sóng đánh vào xe máy và người đi bộ. Chờ xe lớn qua hẳn rồi hãy đi, hoặc đi phía xa khỏi làn ô tô.
Tự hỏi có cần qua ngay không. Ngập theo cơn thường rút sau một thời gian. Ngồi chờ ở một hiên nhà, quán nước mười lăm, hai mươi phút nhiều khi rẻ hơn rất nhiều so với một lần xe chết máy giữa dòng.
Chạy xe máy qua đoạn ngập
Khi đã quyết định đi qua, cách chạy quyết định xe có ra khỏi nước được hay không. Các bước dưới đây áp dụng cho xe máy chạy xăng; xe điện xem mục riêng phía dưới.
- Giảm tốc từ trước khi tới mép nước, không lao vào nước với tốc độ cao vì sóng sẽ hắt nước vào lọc gió.
- Với xe số, về số thấp (số 1 hoặc số 2) và giữ ga đều; với xe tay ga, giữ ga đều, không nhả hẳn ga giữa chừng.
- Đi theo vệt của xe vừa qua thành công, giữ thẳng tay lái, không lạng lách giữa dòng nước.
- Không dừng lại giữa đoạn ngập: khi ga nhả hẳn, nước có thể tràn ngược vào ống xả làm máy tắt.
- Nếu đi hai người, người ngồi sau có thể xuống đi bộ ở chỗ nước nông, an toàn, để xe nhẹ hơn.
- Ra khỏi nước, bóp phanh nhẹ vài lần cho má phanh khô lại trước khi tăng tốc, vì phanh ướt ăn kém.
- Về đến nhà, để ý tiếng máy, khói, cảm giác phanh trong vài ngày; có dấu hiệu bất thường thì đưa xe đi kiểm tra.
Xe điện, kể cả loại được quảng cáo chống nước, không nên chạy vào chỗ ngập sâu. Pin, động cơ và bộ điều khiển nằm thấp; nước lọt vào có thể gây chập, hỏng nặng hoặc mất an toàn khi sạc sau đó. Nếu lỡ đi qua nước sâu, không cắm sạc ngay, để xe khô và đưa đến cơ sở sửa chữa đúng hãng kiểm tra trước.
Khi xe máy chết máy giữa nước
Chết máy giữa đoạn ngập là chuyện nhiều người ở vùng này đã gặp ít nhất một lần. Làm đúng trình tự giúp tránh biến hỏng nhẹ thành hỏng nặng.
- Tắt khoá điện ngay, xuống xe và dắt xe ra khỏi chỗ ngập, tới chỗ cao hơn, an toàn, tránh xa làn ô tô.
- Không đề máy liên tục khi xe vừa chết vì ngập: nếu nước đã vào trong máy qua lọc gió, cố nổ máy có thể làm hỏng động cơ.
- Đưa xe vào tiệm sửa xe gần nhất; mùa mưa, nhiều tiệm quen xử lý xe ngập, sẽ kiểm lọc gió, bugi, nhớt và hệ thống điện.
- Nếu phải tự xử lý tạm, chỉ làm những việc đơn giản như lau khô bugi theo hướng dẫn quen thuộc; phần điện, động cơ để thợ làm.
- Sau khi xe chạy lại, nên thay nhớt nếu thợ thấy nhớt có lẫn nước, vì nước trong nhớt làm hao mòn máy nhanh.
- Giữ hoá đơn sửa chữa nếu xe có bảo hiểm vật chất; đọc điều kiện bảo hiểm xem có chi trả thiệt hại do ngập không.
Người ở trọ thường ngại sửa xe vì tốn kém, cố chạy tiếp với máy yếu. Việc đó thường làm chi phí về sau cao hơn. Sửa sớm sau một lần ngập là cách tiết kiệm.
Ô tô qua đường ngập
Với ô tô, rủi ro lớn nhất là nước bị hút vào cổ hút gió khi xe chạy hoặc khi khởi động lại, làm hỏng động cơ, thứ mà người trong nghề gọi là thuỷ kích. Vị trí cổ hút gió mỗi dòng xe một khác; người lái nên tìm hiểu trước với xe của mình. Một nguyên tắc chung hay được nhắc là không cố đi qua khi nước đã ngập quá nửa bánh xe.
Nếu buộc phải qua, đi chậm và đều, không tăng tốc tạo sóng, không dừng giữa chừng, không đổi số đột ngột. Đi sau một xe cùng cỡ vừa qua được thì an toàn hơn đi đầu. Khi xe đã tắt máy trong nước, đừng khởi động lại; gọi cứu hộ hoặc nhờ người đẩy xe ra chỗ khô.
Ngoài chuyện máy, ô tô chạy nhanh qua chỗ ngập làm sóng nước đánh vào nhà dân, vào người đi xe máy, người đi bộ. Đó không chỉ là chuyện lịch sự mà còn có thể gây ngã, gây thiệt hại. Đi chậm qua chỗ ngập là thói quen của người lái tử tế, nhất là trong hẻm và đường nhánh đông nhà.
Mưa giông: điện, cây và những rủi ro khác
Mưa lớn ở TP Hồ Chí Minh thường đi kèm giông, gió mạnh và sét. Khi đang đi đường, tránh trú dưới gốc cây to, dưới biển quảng cáo, mái tôn yếu hay sát cột điện. Mỗi mùa mưa, thành phố đều có những vụ cây gãy, biển đổ; trú dưới mái hiên nhà kiên cố hoặc trong cửa hàng an toàn hơn.
Nước ngập ở chỗ có dây điện võng, tủ điện, trụ đèn là chỗ phải tránh xa. Nếu thấy dây điện đứt rơi xuống nước, không lội qua, cảnh báo người khác và báo cho ngành điện hoặc chính quyền địa phương. Đi bộ trong nước ngập, mang dép, nhìn đường; vết thương ở chân ngâm nước bẩn dễ nhiễm trùng.
Sau khi nước rút, mặt đường còn bùn đất, cát, đá dăm trôi ra từ công trình, rất trơn với xe máy. Giảm tốc ở những đoạn vừa ngập, nhất là ở chỗ rẽ. Ổ gà xuất hiện sau mưa lớn cũng nhiều hơn; mặt nhựa bị nước làm bong ra từng mảng.
Khi trời mưa to, cách an toàn nhất vẫn là không đi nếu không cần. Người đi làm có thể chờ ở chỗ làm tới khi mưa ngớt; người giao hàng nên cân nhắc giữa đơn hàng và an toàn của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Trung Mỹ Tây có bị ngập do triều cường không?
Vùng này ở cửa ngõ tây bắc, xa các khu ven sông chịu triều cường mạnh ở phía nam và phía đông thành phố. Ngập ở đây chủ yếu là ngập theo cơn mưa lớn, do nước dồn nhanh hơn khả năng thoát của cống, và thường rút sau khi mưa ngớt.
Nước ngập tới đâu thì xe máy không nên đi qua?
Không có con số chung cho mọi xe. Nguyên tắc hay dùng là nước còn thấp hơn ống xả và bugi thì xe khoẻ còn chạy qua được nếu chạy đều ga; nước ngang hoặc quá ống xả, nước chảy mạnh, hoặc không nhìn được đáy thì nên chờ hoặc đi đường khác.
Xe tay ga chết máy vì ngập có tự nổ lại được không?
Có trường hợp xe nổ lại sau khi khô, nhưng không nên đề máy liên tục ngay khi xe vừa chết trong nước, vì nước có thể đã vào lọc gió hoặc động cơ. Dắt xe ra chỗ cao, đưa vào tiệm sửa để kiểm lọc gió, bugi, nhớt trước khi nổ máy lại.
Xe điện đi qua đường ngập có sao không?
Dù có quảng cáo chống nước, xe điện không nên chạy vào nước sâu vì pin, động cơ và bộ điều khiển nằm thấp. Nếu lỡ đi qua chỗ ngập sâu, không sạc ngay, để xe khô và đưa đến cơ sở sửa chữa đúng loại xe kiểm tra trước khi dùng tiếp.
Thấy nắp cống mở giữa đường ngập thì làm gì?
Tránh xa, cảnh báo người đi sau bằng cách ra hiệu nếu an toàn, và báo cho chính quyền phường hoặc đơn vị quản lý thoát nước. Có thể cắm tạm một vật dễ thấy như cành cây ở mép để người khác biết, nhưng không tự bước xuống gần miệng cống.
Mưa lớn có nên chạy xe vào hẻm thay vì đi đường lớn không?
Không phải lúc nào cũng hợp. Nhiều đầu hẻm thấp hơn mặt đường nên ngập trước, và hẻm hẹp khó quay đầu khi gặp nước. Nếu không thuộc hẻm đó vào mùa mưa, đi đường lớn rồi chờ nước rút ở chỗ an toàn thường đỡ rủi ro hơn.