Công viên phần mềm là khu tập trung doanh nghiệp công nghệ thông tin, chủ yếu là văn phòng viết phần mềm và dịch vụ số; khu công nghệ cao là khu dành cho nghiên cứu, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, có cả nhà máy; còn khu chế xuất là nơi đặt nhà máy làm hàng xuất khẩu. Ba loại khu này nằm dưới ba cơ chế quản lý khác nhau, hút ba kiểu doanh nghiệp khác nhau và tạo ra ba kiểu việc làm khác nhau.
Ở TP Hồ Chí Minh, Công viên phần mềm Quang Trung tại phường Trung Mỹ Tây là ví dụ quen thuộc nhất của loại thứ nhất; Khu công nghệ cao ở phía đông thành phố là ví dụ của loại thứ hai; các khu chế xuất như Tân Thuận, Linh Trung là ví dụ của loại thứ ba. Ngoài ra còn rất nhiều công ty công nghệ chỉ thuê sàn trong cao ốc văn phòng thường. Bài này so các lựa chọn đó cho người tìm việc và cho doanh nghiệp đang chọn nơi đặt văn phòng.
Bảng so sánh nhanh bốn kiểu nơi làm việc công nghệ
Bảng chỉ so ở mức nguyên lý. Quyền lợi cụ thể, ưu đãi thuế, thủ tục của từng loại khu do văn bản riêng quy định và thay đổi theo thời gian.
| Tiêu chí | Công viên phần mềm (như QTSC) | Khu công nghệ cao | Khu chế xuất, khu công nghiệp | Cao ốc văn phòng thường |
|---|---|---|---|---|
| Hoạt động chính | Phần mềm, dịch vụ công nghệ thông tin, dữ liệu, tổng đài | Nghiên cứu, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, có nhà máy | Sản xuất, gia công hàng hoá, nhiều cho xuất khẩu | Mọi ngành, văn phòng thuần |
| Kiểu công trình | Toà văn phòng thấp tầng, khu dịch vụ, cây xanh | Nhà máy, phòng thí nghiệm, văn phòng | Nhà xưởng, kho | Sàn văn phòng trong toà cao tầng |
| Người làm chủ yếu | Kỹ sư phần mềm, kiểm thử, nhân viên dịch vụ số | Kỹ sư, kỹ thuật viên, công nhân kỹ thuật | Công nhân, kỹ thuật viên, nhân viên văn phòng nhà máy | Nhân viên văn phòng đủ ngành |
| Giờ giấc | Giờ hành chính là chính, có ca tối với dịch vụ khách nước ngoài | Theo ca sản xuất và giờ hành chính | Theo ca, tăng ca theo đơn hàng | Giờ hành chính |
| Ưu đãi riêng của loại khu | Có, theo quy định về khu công nghệ thông tin tập trung, phải đủ điều kiện | Có, theo cơ chế khu công nghệ cao | Có, theo cơ chế khu công nghiệp, khu chế xuất | Không có ưu đãi riêng của địa điểm |
| Ví dụ ở TP.HCM | Công viên phần mềm Quang Trung | Khu công nghệ cao ở phía đông thành phố | Tân Thuận, Linh Trung và nhiều khu khác | Các toà văn phòng ở khu trung tâm và vùng Tân Bình, Bình Thạnh cũ |
Đọc theo hàng "người làm chủ yếu" là thấy ngay điểm khác lớn nhất với người tìm việc: ở công viên phần mềm, gần như cả khu làm việc trước máy tính; ở khu công nghệ cao và khu chế xuất, phần đông làm việc trên dây chuyền.
Cơ chế quản lý: vì sao không gọi chung là "khu công nghệ"
Ngôn ngữ đời thường hay gọi chung mọi nơi có công ty công nghệ là "khu công nghệ", nhưng về quản lý nhà nước thì khác nhau. Khu công nghệ cao có ban quản lý riêng với thẩm quyền rộng về đầu tư, xây dựng, lao động trong khu. Khu công nghiệp, khu chế xuất thuộc hệ thống ban quản lý khu công nghiệp, có quy định riêng về hải quan với doanh nghiệp chế xuất. Khu công nghệ thông tin tập trung như QTSC có doanh nghiệp đầu tư hạ tầng và vận hành, các thủ tục đầu tư, lao động, thuế của doanh nghiệp bên trong vẫn làm ở cơ quan quản lý chung của thành phố theo ngành.
Hệ quả thực tế: một kỹ sư làm ở QTSC muốn hỏi chuyện tranh chấp lao động sẽ đi theo đường chung của thành phố, không có một "ban quản lý khu" thay mặt xử lý như ở khu công nghệ cao. Một doanh nghiệp muốn hưởng ưu đãi phải chứng minh hoạt động đúng ngành nghề được ưu đãi, không phải cứ thuê văn phòng trong khu là đủ.
Vì quy định về các loại khu đã được sửa đổi nhiều lần và còn có thể sửa tiếp, mọi con số về ưu đãi thuế, tiền thuê đất, thời hạn ưu đãi đều nên kiểm ở văn bản đang có hiệu lực và hỏi trực tiếp đơn vị quản lý. Bài này chỉ dừng ở chỗ phân biệt các loại khu.
Với người tìm việc: mỗi nơi cho bạn kiểu nghề nào
Công viên phần mềm hợp với người làm phần mềm và dịch vụ số. Lập trình, kiểm thử, phân tích nghiệp vụ, quản lý dự án, kỹ sư cầu nối với khách nước ngoài, tổng đài và xử lý dữ liệu. Ưu điểm là nhiều công ty cùng nghề trong bán kính đi bộ, đổi việc không phải đổi chỗ ở. Mặt trái là phần lớn công ty làm dịch vụ cho khách, nhịp việc theo dự án, có lúc rất căng.
Khu công nghệ cao hợp với kỹ sư phần cứng, điện tử, tự động hoá. Ở đó có cả phần mềm, nhưng phần lớn gắn với sản xuất thiết bị: phần mềm nhúng, kiểm tra chất lượng, vận hành dây chuyền. Người học điện tử, cơ điện tử, vật liệu có nhiều cửa hơn ở đây.
Khu chế xuất hợp với người làm sản xuất và văn phòng nhà máy. Công nhân, tổ trưởng, kỹ thuật viên, nhân viên xuất nhập khẩu, kế toán nhà máy. Công việc công nghệ thông tin ở đây thường là quản trị hệ thống nội bộ của nhà máy, số lượng ít.
Cao ốc văn phòng hợp với công ty sản phẩm, khởi nghiệp, tài chính. Nhiều công ty sản phẩm, công ty có khách là người tiêu dùng trong nước, công ty khởi nghiệp chọn cao ốc ở trung tâm hoặc Tân Bình để gần khách và gần nơi ở của nhân viên. Không có ưu đãi địa điểm, nhưng linh hoạt hơn.
Với doanh nghiệp: khi nào nên chọn công viên phần mềm
Lý do mạnh nhất để chọn công viên phần mềm là ổn định hạ tầng và tập trung nhân lực. Một công ty làm dịch vụ phần mềm cho khách nước ngoài cần đường truyền dự phòng, điện ổn định, an ninh ra vào chặt và một chỗ làm đủ đẹp để đón khách đến kiểm tra. Những thứ đó có sẵn trong công viên, công ty chỉ việc thuê. Lý do thứ hai là ưu đãi dành cho doanh nghiệp đủ điều kiện trong khu công nghệ thông tin tập trung, nếu doanh nghiệp làm đúng ngành và chịu làm thủ tục.
Lý do để không chọn thường nằm ở vị trí. Với công ty cần gặp khách hàng trong nước thường xuyên, hoặc có nhiều nhân viên sống ở phía nam, phía đông thành phố, quãng đường tới Trung Mỹ Tây là cái giá thật mỗi ngày. Có công ty giải quyết bằng cách đặt bộ phận sản xuất phần mềm ở công viên và để văn phòng kinh doanh ở trung tâm.
Một tiêu chí hay bị bỏ qua là đối thủ tuyển dụng. Ở trong công viên, người của bạn đi bộ năm phút là sang được công ty khác. Doanh nghiệp vào đây phải tính trước chính sách giữ người, vì môi trường càng tập trung thì người giỏi càng dễ được mời.
Những công viên và khu công nghệ thông tin khác trong nước
QTSC không phải mô hình duy nhất. Để hình dung rõ hơn, có thể đặt nó cạnh một số kiểu khu khác mà người làm công nghệ hay nhắc tới (chỉ nêu ở mức kiểu khu, không so ai hơn ai):
- Các khu công viên phần mềm, khu công nghệ thông tin tập trung ở Hà Nội và Đà Nẵng, cũng theo hướng gom doanh nghiệp phần mềm vào một khu có hạ tầng sẵn.
- Các cao ốc văn phòng do tư nhân xây dành riêng cho doanh nghiệp công nghệ ở Tân Bình, Bình Thạnh cũ, có hạ tầng tương tự nhưng không phải khu theo quy hoạch riêng.
- Khu công nghệ cao ở phía đông TP Hồ Chí Minh và khu công nghệ cao Hòa Lạc ở Hà Nội, nghiêng về sản xuất và nghiên cứu.
- Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm gắn với trường đại học, quy mô nhỏ, phục vụ khởi nghiệp.
Mỗi kiểu khu sinh ra một kiểu khu dân cư quanh nó. Quanh QTSC là nhà trọ, căn hộ nhỏ cho người làm văn phòng trẻ; quanh khu chế xuất là xóm trọ công nhân; quanh khu công nghệ cao là cả hai. Người chọn nơi làm việc nên tính luôn chuyện sẽ sống ở đâu.
Ví dụ giả định: một công ty 40 người chọn chỗ đặt văn phòng
Để thấy các tiêu chí ở trên vận hành ra sao, thử đi qua một tình huống giả định: một công ty phần mềm 40 người, làm dịch vụ cho khách châu Âu, đang thuê sàn ở một cao ốc tại Tân Bình và cân nhắc chuyển vào công viên phần mềm.
- Vẽ nơi ở của nhân viên. Đánh dấu chỗ ở của 40 người. Giả định 25 người ở Gò Vấp, Tân Bình, Trung Mỹ Tây và các phường lân cận phía tây bắc, 15 người ở phía nam và phía đông. Với 25 người, chuyển vào công viên là gần hơn hoặc bằng; với 15 người còn lại, quãng đường dài thêm đáng kể giờ cao điểm.
- Liệt kê nhu cầu hạ tầng. Khách châu Âu yêu cầu đường truyền dự phòng, kiểm soát ra vào phòng làm dự án, nơi lưu trữ an toàn. Ở cao ốc hiện tại công ty phải tự thuê thêm đường truyền và tự lắp kiểm soát ra vào; trong công viên có sẵn một phần.
- Kiểm điều kiện ưu đãi. Đối chiếu ngành nghề đăng ký và doanh thu thực tế với điều kiện ưu đãi của khu công nghệ thông tin tập trung trong văn bản hiện hành, hỏi kế toán hoặc tư vấn thuế. Không tính ưu đãi vào kế hoạch khi chưa chắc mình đủ điều kiện.
- Tính chuyện giữ người. Hỏi trực tiếp nhân viên ai sẵn sàng chuyển, ai có thể nghỉ. Mất ba người giỏi có thể tốn hơn khoản tiết kiệm tiền thuê nhiều năm.
- Cân nhắc phương án lai. Đặt đội sản xuất ở công viên, giữ một phòng họp nhỏ hoặc chỗ làm việc chung ở trung tâm cho bộ phận kinh doanh, hoặc cho làm từ xa một số ngày trong tuần.
Ví dụ trên không có kết luận chung: công ty có đa số nhân viên ở phía tây bắc và cần hạ tầng chặt thì công viên phần mềm hợp; công ty cần gặp khách trong nước mỗi ngày và nhân viên ở rải khắp thành phố thì cao ốc gần trung tâm có thể hợp hơn. Điều quan trọng là quyết định dựa trên bản đồ nơi ở thật của nhân viên, không dựa trên cảm giác "khu công nghệ thì tốt hơn".
Đừng nhìn tên khu để đoán chất lượng công việc
Một sai lầm hay gặp của người mới đi làm là coi địa chỉ "trong công viên phần mềm" hay "trong khu công nghệ cao" như một tấm bảo đảm. Địa chỉ chỉ cho biết công ty đủ sức thuê chỗ ở đó. Hợp đồng lao động, bảo hiểm, giờ làm, cách tính tăng ca, môi trường làm việc là chuyện của từng công ty.
Cách đánh giá đúng vẫn là cách đánh giá ở bất kỳ đâu: tra tên doanh nghiệp và mã số thuế, đọc kỹ hợp đồng trước khi ký, hỏi người đang làm về nhịp việc, xem công ty có đóng bảo hiểm đúng không. Riêng nghề phần mềm, nên hỏi thêm công ty làm sản phẩm của mình hay làm dịch vụ cho khách, khách ở nước nào, dự án kéo dài bao lâu, vì những thứ này quyết định nhịp làm việc nhiều hơn là toà nhà bạn ngồi.
Câu hỏi thường gặp
Làm việc ở QTSC có được hưởng ưu đãi gì riêng về thuế thu nhập cá nhân không?
Ưu đãi của khu công nghệ thông tin tập trung chủ yếu dành cho doanh nghiệp đủ điều kiện, không phải ưu đãi riêng cho người lao động vì làm ở khu đó. Thuế thu nhập cá nhân của bạn tính theo quy định chung. Nếu có chính sách riêng cho nhân lực công nghệ, cần kiểm văn bản hiện hành, không nên tin lời truyền miệng.
QTSC và Khu công nghệ cao TP.HCM cái nào lương cao hơn?
Không thể so theo khu. Thu nhập phụ thuộc công ty, vị trí, kinh nghiệm, ngoại ngữ, khách hàng của công ty ở thị trường nào. Trong cùng một khu có công ty trả rất khác nhau. Nên so lời mời cụ thể của từng công ty, gồm cả bảo hiểm, thưởng, tăng ca và cơ hội học.
Một công ty có văn phòng ở cả cao ốc trung tâm và QTSC thì nên xin vào đâu?
Hỏi rõ vị trí bạn ứng tuyển ngồi ở văn phòng nào, có phải luân chuyển không. Thông thường bộ phận làm phần mềm, kiểm thử ngồi ở nơi có đội đông người, còn kinh doanh ngồi gần khách. Chọn theo việc bạn muốn làm và nơi bạn ở, không chọn theo độ đẹp của toà nhà.
Công viên phần mềm có nhà máy sản xuất không?
Không theo nghĩa nhà máy dây chuyền. Hoạt động trong công viên phần mềm chủ yếu là văn phòng, phòng máy, trung tâm dữ liệu, tổng đài và đào tạo. Sản xuất thiết bị điện tử, linh kiện thì tìm ở khu công nghệ cao hoặc khu công nghiệp.
Doanh nghiệp nước ngoài có được thuê văn phòng ở QTSC không?
Doanh nghiệp có vốn nước ngoài vẫn có thể thuê văn phòng ở các khu công nghệ thông tin nếu đã có pháp nhân hoặc hình thức hiện diện hợp lệ tại Việt Nam. Thủ tục đầu tư nước ngoài làm theo quy định chung, nên hỏi tư vấn và kiểm điều kiện thuê với đơn vị vận hành công viên.