Xin việc lập trình ở Công viên phần mềm Quang Trung thường qua bốn vòng: lọc hồ sơ, bài kiểm tra kỹ thuật (làm tại nhà, trực tuyến hoặc tại công ty), phỏng vấn kỹ thuật với trưởng nhóm, và trao đổi với bộ phận nhân sự về điều kiện làm việc. Công ty gia công thường có quy trình tuyển rõ ràng, tuyển theo đợt; công ty sản phẩm và nhóm nhỏ tuyển linh hoạt hơn, có khi chỉ một buổi nói chuyện dài.
Bài dành cho người mới ra trường và người có một, hai năm kinh nghiệm đang tìm việc trong khu. Kỳ thực tập cho sinh viên có bài riêng trong mục Công viên phần mềm Quang Trung; ở đây tập trung vào việc làm chính thức. Bài không nêu mức lương vì phụ thuộc công ty, ngôn ngữ, ngoại ngữ, kinh nghiệm và thị trường từng thời điểm, chỉ phân tích các yếu tố cấu thành một lời mời.
Thị trường lập trình quanh công viên: hiểu trước khi nộp
Phần lớn công ty trong khu làm gia công cho khách nước ngoài, nên nhu cầu tuyển gắn với dự án: khi có dự án mới, công ty tuyển cả nhóm cùng lúc; khi dự án kết thúc, nhu cầu chững lại. Người tìm việc vì thế nên theo dõi đều đặn, không nên nản khi nộp vài nơi chưa có hồi âm. Thời điểm tuyển cũng thay đổi theo năm tài chính của khách và theo tình hình chung của ngành.
Ngôn ngữ và công nghệ được tuyển nhiều thay đổi theo thị trường khách. Công ty làm cho khách Nhật hay dùng các nền tảng doanh nghiệp quen thuộc và đánh giá cao người viết tài liệu cẩn thận; công ty làm cho khách châu Âu, Mỹ hay đòi hỏi kinh nghiệm với các công nghệ mới hơn và giao tiếp tiếng Anh trực tiếp. Đọc kỹ yêu cầu của từng tin tuyển dụng để chọn nơi hợp với thứ mình đang có.
Cạnh tranh ở mức người mới khá cao vì ứng viên đến từ nhiều trường, nhiều trung tâm đào tạo, có cả người chuyển ngành. Điều khiến một hồ sơ nổi bật hiếm khi là danh sách dài các công nghệ đã "biết qua", mà là một hai dự án làm thật, giải thích được, cùng thái độ học hỏi thể hiện rõ trong buổi phỏng vấn.
Chuẩn bị hồ sơ: bản giới thiệu một trang và kho mã nguồn
Người tuyển xem hàng trăm hồ sơ mỗi đợt, mỗi hồ sơ chỉ được nhìn chưa tới một phút ở vòng đầu. Hồ sơ tốt làm cho phút đó có giá trị:
- Phần đầu: bạn là ai, muốn làm gì. Một hai câu: vị trí mong muốn, ngôn ngữ chính, ngoại ngữ. Không cần câu triết lý về đam mê.
- Dự án: ít mà rõ. Mỗi dự án ghi bài toán, công nghệ, phần bạn làm, kết quả đo được nếu có. Đồ án tốt nghiệp nếu làm nghiêm túc là dự án đáng ghi.
- Kinh nghiệm làm việc: kể cả thực tập, làm thêm, làm tự do — ghi việc đã làm cụ thể, không chỉ chức danh.
- Kỹ năng: chia thành đã dùng trong dự án và đang học. Ghi "thành thạo" thứ chỉ học qua sẽ bị lộ ngay ở vòng phỏng vấn.
- Kho mã nguồn: chọn hai ba dự án tốt nhất, có hướng dẫn chạy, mã sạch; xoá những kho chép lại từ hướng dẫn mà không sửa gì.
- Điều chỉnh theo từng nơi: nộp công ty làm cho khách Nhật thì ghi rõ trình độ tiếng Nhật; nộp công ty sản phẩm thì nhấn vào dự án có người dùng thật.
Một bản hồ sơ chung gửi cho năm mươi nơi thường kém hiệu quả hơn mười bản chỉnh riêng cho mười nơi bạn thật sự muốn vào. Ghi lại nơi đã nộp, ngày nộp, vị trí, để không nhầm khi được gọi lại.
Các kiểu bài kiểm tra kỹ thuật hay gặp
Mỗi công ty dùng một hai kiểu. Biết trước kiểu nào giúp chuẩn bị đúng thay vì ôn tràn lan.
| Kiểu bài | Nội dung | Cách chuẩn bị |
|---|---|---|
| Trắc nghiệm kiến thức nền | Cấu trúc dữ liệu, lập trình hướng đối tượng, cơ sở dữ liệu, mạng, hệ điều hành | Ôn lại giáo trình, làm đề mẫu, hiểu chứ đừng học thuộc đáp án |
| Giải thuật có giới hạn thời gian | Vài bài toán làm trên hệ thống chấm tự động | Luyện đều các dạng cơ bản, tập đọc kỹ đề và xét trường hợp biên |
| Bài làm tại nhà | Xây một chức năng nhỏ trong vài ngày | Làm đúng yêu cầu, viết hướng dẫn chạy, giải thích lựa chọn thiết kế |
| Viết câu truy vấn | Truy vấn dữ liệu trên bảng cho sẵn | Luyện nối bảng, gom nhóm, lọc; đọc kỹ tên cột |
| Đọc mã và tìm lỗi | Cho một đoạn mã có lỗi, yêu cầu chỉ ra và sửa | Tập đọc mã của người khác, dùng trình gỡ lỗi |
| Bài tiếng Nhật hoặc tiếng Anh | Đọc hiểu tài liệu kỹ thuật, viết email ngắn | Đọc tài liệu kỹ thuật bằng ngoại ngữ hằng ngày |
Với bài làm tại nhà, người chấm thường để ý tới cách bạn tổ chức mã, đặt tên, xử lý lỗi và viết hướng dẫn hơn là chức năng có thêm thắt hay không. Nộp đúng hạn quan trọng hơn nộp thật nhiều.
Phỏng vấn kỹ thuật: người hỏi thật sự muốn biết gì
Bạn có hiểu thứ mình ghi trong hồ sơ không. Câu hỏi đầu thường đi vào dự án bạn ghi: vì sao chọn cách này, gặp khó gì, nếu làm lại sẽ đổi gì. Người phỏng vấn đào sâu để phân biệt người làm thật với người chép lại.
Bạn nghĩ thế nào khi gặp bài toán lạ. Có thể được cho một bài toán nhỏ và yêu cầu nói to suy nghĩ. Nói rõ cách hiểu đề, hướng làm, chỗ còn băn khoăn. Đáp án chưa trọn mà cách nghĩ rõ ràng vẫn được đánh giá tốt.
Bạn làm việc nhóm ra sao. Kể một tình huống cụ thể khi bất đồng với bạn cùng nhóm, khi trễ hạn, khi phát hiện lỗi của mình. Thành thật kể cả phần mình sai.
Bạn học thế nào. Công nghệ đổi nhanh, người tuyển muốn biết bạn tự học bằng cách nào: đọc tài liệu gốc, làm dự án, hỏi cộng đồng. Ví dụ cụ thể về một thứ bạn tự học gần đây có sức thuyết phục hơn lời hứa.
Bạn có hỏi lại không. Cuối buổi, hỏi về dự án sẽ làm, khách ở nước nào, đội bao nhiêu người, cách đánh giá người mới. Câu hỏi tốt cho thấy bạn nghiêm túc và giúp bạn quyết định.
So các lời mời: nhìn cả gói, không chỉ con số lương
Khi có hai ba lời mời, nhiều người chỉ so số tiền ghi trong thư. Bảng liệt kê các yếu tố cấu thành nên đặt cạnh nhau. Không có con số nào ở đây, vì mỗi người cân nặng nhẹ khác nhau.
| Yếu tố | Câu hỏi nên đặt |
|---|---|
| Lương cơ bản và lương thử việc | Lương ghi trong hợp đồng là bao nhiêu, thử việc nhận bao nhiêu phần trăm, thử việc bao lâu |
| Thưởng | Thưởng theo dự án, cuối năm có ghi trong quy chế không, phụ thuộc điều kiện gì |
| Tăng ca | Có trả tăng ca không, tính theo giờ hay khoán, có bù nghỉ không |
| Bảo hiểm | Đóng bảo hiểm xã hội trên mức lương nào, có bảo hiểm sức khoẻ bổ sung không |
| Đào tạo, ngoại ngữ | Có lớp nội bộ không, có cam kết làm việc kèm theo đào tạo không |
| Dự án và công nghệ | Sẽ làm dự án gì, công nghệ có giúp bạn phát triển không |
| Làm từ xa, giờ linh hoạt | Có cho làm từ xa không, mấy ngày, có ghi trong quy chế không |
| Khoảng cách và đi lại | Từ nơi ở tới toà nhà mất bao lâu giờ cao điểm |
Lương ghi trên giấy cao hơn nhưng đóng bảo hiểm trên mức thấp, tăng ca không trả, không có đào tạo, có thể kém hơn một lời mời con số thấp hơn mà các phần kia rõ ràng. Hỏi bằng chữ, nhận câu trả lời bằng chữ.
Đã có một hai năm kinh nghiệm: đổi việc trong khu
Người đã làm một hai năm ở một công ty trong khu thường nhận được lời mời từ công ty khác ngay bên cạnh. Đổi việc trong cùng công viên có lợi là không phải đổi chỗ ở, đường đi, quán ăn; nhưng cũng dễ khiến người ta đổi quá nhanh vì một chênh lệch thu nhập nhỏ. Trước khi đổi, nên tự hỏi: mình đã học hết những gì có thể học ở dự án hiện tại chưa, chỗ mới cho mình học thêm điều gì cụ thể.
Khi nghỉ việc, làm đúng thủ tục: báo trước theo thời hạn trong hợp đồng và Bộ luật Lao động, bàn giao công việc, tài liệu, trả thiết bị, xin xác nhận thời gian làm việc. Hỏi rõ việc chốt sổ bảo hiểm xã hội, quyết toán thuế thu nhập cá nhân, khoản lương và phép năm chưa nghỉ. Đừng mang theo mã nguồn, tài liệu của dự án cũ; cam kết bảo mật vẫn ràng buộc sau khi nghỉ.
Nếu hợp đồng cũ có điều khoản về không làm cho đối thủ hay không lôi kéo đồng nghiệp, đọc lại kỹ và hỏi người có chuyên môn trước khi nhận việc mới. Tính hiệu lực của các điều khoản này còn nhiều tranh luận, nhưng đọc trước vẫn hơn để bị bất ngờ.
Những dấu hiệu nên cân nhắc ở một nơi tuyển
Phần lớn công ty trong khu tuyển dụng nghiêm túc. Tuy vậy, có vài dấu hiệu đáng để bạn hỏi thêm hoặc chậm lại trước khi nhận lời:
- Tin tuyển dụng không có tên công ty, không có địa chỉ toà nhà, chỉ có số liên lạc cá nhân.
- Yêu cầu đóng phí đào tạo, phí hồ sơ, phí thiết bị trước khi ký hợp đồng.
- Hứa lương rất cao so với yêu cầu rất thấp, không nói rõ dự án hay khách hàng.
- Thời gian thử việc dài hơn mức luật cho phép, hoặc thử việc xong lại "thử việc tiếp".
- Từ chối ghi các điều đã hứa vào hợp đồng hay thư mời, chỉ nói miệng.
- Không đóng bảo hiểm xã hội dù làm toàn thời gian, lấy lý do "lương đã gồm bảo hiểm".
- Nhân viên cũ nghỉ hàng loạt trong thời gian ngắn, ai hỏi cũng né tránh lý do.
Gặp một dấu hiệu chưa chắc là nơi đó xấu, nhưng nên hỏi thẳng và cần câu trả lời rõ ràng. Gặp nhiều dấu hiệu cùng lúc thì tốt nhất là tìm nơi khác; thị trường quanh công viên đủ rộng để bạn không phải chấp nhận một nơi khiến mình bất an.
Khi bị từ chối và khi đã nhận việc
Bị từ chối là chuyện thường, nhất là ở vòng đầu. Nếu được, hỏi lại người tuyển một câu: phần nào bạn cần cải thiện. Không phải ai cũng trả lời, nhưng một câu nhận xét thật đáng giá hơn nhiều bài viết hướng dẫn. Ghi lại các câu hỏi phỏng vấn đã gặp, tự trả lời lại ở nhà, ôn những phần bị hỏng.
Khi nhận lời mời, đọc kỹ hợp đồng trước khi ký: vị trí, lương, thời gian thử việc, nơi làm việc, giờ làm, điều khoản bảo mật, các cam kết đi kèm đào tạo. Hợp đồng lao động ngành phần mềm có những điều khoản riêng, được giải thích trong bài về hợp đồng của mục này.
Những tháng đầu, giữ quan hệ tốt với các nơi đã từ chối hoặc bạn đã từ chối. Thị trường quanh công viên nhỏ hơn bạn tưởng: trưởng nhóm phỏng vấn bạn hôm nay có thể là đồng nghiệp của bạn ở công ty khác vài năm sau.
Câu hỏi thường gặp
Không có bằng đại học có xin được việc lập trình ở QTSC không?
Có công ty chấp nhận người học cao đẳng, học trung tâm hoặc tự học nếu vượt qua bài kiểm tra kỹ thuật và có dự án chứng minh được. Tuy vậy, một số công ty, nhất là khi cần đưa người sang nước ngoài làm việc, yêu cầu bằng đại học vì lý do thị thực. Đọc kỹ yêu cầu từng nơi.
Học trung tâm lập trình vài tháng có đủ để xin việc không?
Có người làm được, có người không. Giấy chứng nhận một mình thường không đủ; điều quyết định là bạn làm được dự án thật và vượt bài kiểm tra kỹ thuật. Cảnh giác với trung tâm hứa chắc chắn có việc kèm học phí cao hoặc hợp đồng vay tiền.
Nên chọn công ty gia công hay công ty sản phẩm cho việc đầu tiên?
Công ty gia công thường có quy trình và đào tạo bài bản, hợp người mới cần nền móng; công ty sản phẩm cho tiếp xúc nhiều khâu nhưng ít người kèm. Chọn nơi có người hướng dẫn tốt và dự án giúp bạn học, hơn là chọn theo tên tuổi.
Bài làm tại nhà mất nhiều ngày có phải là làm không công không?
Bài kiểm tra vài giờ tới một hai ngày là bình thường. Nếu bài yêu cầu xây gần như một sản phẩm hoàn chỉnh, kéo dài cả tuần, hoặc giống phần việc thật của dự án, nên hỏi lại phạm vi và cân nhắc. Công ty nghiêm túc sẽ giải thích rõ mục đích bài kiểm tra.
Có nên nói mức lương mong muốn trong buổi phỏng vấn không?
Thường sẽ được hỏi. Tìm hiểu mặt bằng chung qua người quen trong nghề và các khảo sát công khai, đưa ra một khoảng thay vì một con số cứng, và nói rõ bạn quan tâm tới cả gói gồm bảo hiểm, đào tạo, dự án. Đừng nói dối về thu nhập hiện tại.
Phải ký cam kết làm việc vài năm khi được đào tạo tiếng Nhật có nên không?
Cam kết đi kèm đào tạo là phổ biến, nhưng cần đọc kỹ thời gian cam kết, khoản phải hoàn trả nếu nghỉ sớm và cách tính. Khoản hoàn trả nên tương xứng chi phí đào tạo thật. Nếu điều khoản mơ hồ hay quá nặng, hỏi lại hoặc nhờ người có chuyên môn xem.