Người đang làm lao động phổ thông ở Trung Mỹ Tây — phụ quán, bốc xếp, giao hàng, thợ phụ ở xưởng — có thể học nghề để lên công việc có kỹ năng cao hơn theo ba hướng chính: nghề kỹ thuật (điện, điện lạnh, hàn, xe nâng, sửa xe), nghề dịch vụ có tay nghề (nấu ăn, pha chế, chăm sóc sắc đẹp), và việc văn phòng gần Công viên phần mềm (tin học văn phòng, nhập liệu, tổng đài, kiểm thử). Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề theo quy định.
Bài viết cho người muốn đổi nghề mà vẫn phải đi làm nuôi mình và gia đình: chọn hướng nào hợp, học ở đâu, sắp xếp thời gian, đánh giá khoá học, tránh bẫy học phí. Bài không nêu học phí hay mức lương sau khi học, vì thay đổi theo nơi học và thị trường; không nêu tên trường, trung tâm cụ thể.
Ba hướng chuyển nghề gần nhà
Bảng so ở mức chung. "Thời gian học" là ước lượng tương đối giữa các hướng, mỗi khoá cụ thể một khác.
| Hướng | Nghề tiêu biểu | Hợp với ai | Thời gian học (tương đối) | Nơi có việc quanh phường |
|---|---|---|---|---|
| Kỹ thuật | Điện dân dụng, điện lạnh, hàn, sửa xe máy, xe nâng | Người thích làm tay, chịu được nóng, bụi | Từ vài tuần (xe nâng) tới vài tháng hoặc hơn (điện lạnh, hàn) | Thợ sửa chữa nhà trọ, căn hộ, kho, xưởng, tiệm sửa xe |
| Dịch vụ có tay nghề | Nấu ăn, pha chế, làm bánh, cắt tóc, chăm sóc móng | Người thích giao tiếp, khéo tay | Vài tuần tới vài tháng | Quán ăn, cà phê phục vụ dân văn phòng và người thuê trọ |
| Văn phòng | Tin học văn phòng, nhập liệu, tổng đài, kế toán cơ bản, kiểm thử phần mềm | Người học hết phổ thông, đọc viết tốt, chịu ngồi máy | Vài tuần (tin học văn phòng) tới nhiều tháng (kiểm thử) | Công ty quanh Công viên phần mềm, cửa hàng, kho |
Không có hướng nào "tốt hơn". Hướng nào hợp phụ thuộc sức khoẻ, tính cách, thời gian học được và nhu cầu thật quanh nơi bạn ở. Ở Trung Mỹ Tây, cả ba hướng đều có việc vì phường vừa có khu văn phòng lớn, vừa có xóm trọ, xưởng nhỏ và kho bãi.
Hướng kỹ thuật: thợ có chứng chỉ luôn có việc
Phường có hàng nghìn phòng trọ, căn hộ, quán xá, xưởng nhỏ; cái nào cũng cần thợ điện, điện lạnh, nước, sửa chữa. Thợ giỏi, có tác phong tốt, đúng hẹn thường có khách quen qua giới thiệu và không thiếu việc. Kho vận ven quốc lộ cần người lái xe nâng, sửa chữa thiết bị; xưởng nhỏ cần thợ hàn, thợ cơ khí.
Học nghề kỹ thuật nên chọn nơi có giờ thực hành thật nhiều, có cấp chứng chỉ được công nhận. Một số nghề liên quan an toàn (điện, xe nâng, hàn, làm việc trên cao) cần huấn luyện an toàn và chứng chỉ theo quy định; có chứng chỉ không chỉ để xin việc mà còn để bảo vệ chính mình. Điện là nghề nguy hiểm, không học qua video rồi tự làm cho khách.
Sau khi học, thường phải làm phụ cho thợ chính một thời gian để có kinh nghiệm thật. Đừng nản khi thu nhập giai đoạn này chưa cao; đó là học phí trả bằng thời gian, đổi lại là một nghề dùng được cả đời.
Hướng văn phòng: tận dụng Công viên phần mềm ngay bên cạnh
Sống cạnh một khu tập trung hàng trăm công ty công nghệ là lợi thế ít nơi có. Người đã học hết phổ thông, đọc viết tốt có thể bắt đầu bằng tin học văn phòng, đánh máy nhanh, rồi xin vào các vị trí nhập liệu, xử lý dữ liệu, tổng đài. Đây là cửa vào môi trường văn phòng, có hợp đồng, có bảo hiểm, giờ giấc ổn định hơn nhiều việc tay chân.
Từ đó, người chịu học có thể đi xa hơn: học kiểm thử phần mềm để chuyển sang đội phát triển, học kế toán để làm cho hộ kinh doanh và công ty nhỏ quanh phường, học ngoại ngữ để vào dự án cho khách nước ngoài. Mục này có bài riêng về nghề kiểm thử và nghề tổng đài.
Một bước đệm hay bị bỏ qua là các vị trí nằm giữa tay chân và văn phòng: nhân viên kho dùng phần mềm, thu ngân, nhân viên bán hàng ở cửa hàng điện thoại, máy tính, kỹ thuật viên cài đặt và sửa máy tính cho văn phòng. Những việc này cho bạn làm quen máy tính, giao tiếp với khách, giấy tờ, mà không đòi hỏi ngồi máy cả ngày ngay từ đầu. Quanh các toà văn phòng của công viên, nhu cầu sửa máy, đi dây mạng, cài đặt thiết bị khá đều.
Cần nói thẳng: chuyển từ lao động tay chân sang văn phòng không dễ. Môi trường, cách giao tiếp, cách làm việc với máy tính cả ngày đều khác. Người thành công thường đi từng bước nhỏ, giữ việc cũ trong lúc học, không bỏ hết để đặt cược vào một khoá học.
Hỗ trợ học nghề: những nguồn có thật
Bảo hiểm thất nghiệp. Người lao động đang đóng bảo hiểm thất nghiệp khi mất việc, đủ điều kiện hưởng trợ cấp, có thể được hỗ trợ học nghề theo quy định. Thủ tục làm tại trung tâm dịch vụ việc làm; nên hỏi ngay khi nộp hồ sơ hưởng trợ cấp, vì có thời hạn đăng ký.
Trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố. Tư vấn chọn nghề, giới thiệu khoá học, giới thiệu việc sau khi học. Đây là nơi hỏi đầu tiên cho người chưa biết bắt đầu từ đâu.
Chương trình của doanh nghiệp. Một số công ty đào tạo người mới tại chỗ: kho vận dạy xe nâng, tổng đài đào tạo kỹ năng, công ty phần mềm có lớp kiểm thử, tiếng Nhật. Thường kèm cam kết làm việc, cần đọc kỹ.
Chính sách cho nhóm đặc thù. Người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, bộ đội xuất ngũ, thanh niên ở một số chương trình có thể được hỗ trợ học nghề. Hỏi ở trung tâm dịch vụ việc làm và phường về chính sách đang áp dụng.
Tự học có hướng dẫn. Tài liệu mở, khoá trực tuyến miễn phí cho tin học văn phòng, ngoại ngữ, kiểm thử cơ bản. Hợp với người có kỷ luật và giờ giấc thất thường.
Vừa làm vừa học: sắp xếp thế nào
Phần lớn người chuyển nghề không thể nghỉ việc để học. Một cách sắp xếp đã được nhiều người áp dụng:
- Chọn một mục tiêu rõ trong khoảng sáu tháng đến một năm, ví dụ "có chứng chỉ điện lạnh và làm phụ thợ" hay "xin được việc nhập liệu có hợp đồng".
- Tìm lớp buổi tối hoặc cuối tuần, gần nơi ở hoặc nơi làm để đỡ mất thời gian đi lại trên các trục kẹt xe.
- Thoả thuận với chủ hoặc quản lý về ca làm ổn định trong thời gian học; nhiều người chủ sẵn lòng nếu bạn nói rõ.
- Lập ngân sách: học phí, sách vở, dụng cụ, đi lại; để dành trước một phần, tránh vay nóng.
- Học đều mỗi ngày một ít thay vì dồn cuối tuần; luyện tay nghề thật hoặc thực hành trên máy thật.
- Bắt đầu tìm việc mới ngay trong lúc học: làm phụ, làm thêm cuối tuần đúng nghề mới để có kinh nghiệm.
- Chỉ nghỉ việc cũ khi đã có việc mới, hoặc đã có khoản dự phòng đủ sống vài tháng.
Gia đình có con nhỏ cần sắp xếp thêm chuyện đưa đón, trông con buổi tối. Chia lịch học với vợ chồng, nhờ người thân, hoặc chọn khoá trực tuyến cho phần lý thuyết là những cách người đi trước hay dùng.
Chọn khoá học: câu nên hỏi trước khi đóng tiền
Nơi dạy nghề nhiều, chất lượng không đều. Hỏi những câu sau và ghi lại câu trả lời:
- Cơ sở có giấy phép đào tạo nghề không, chứng chỉ cấp ra có được công nhận không.
- Tỷ lệ giờ thực hành so với lý thuyết; có đủ máy, dụng cụ cho từng học viên không.
- Người dạy có đang làm nghề không, đã làm bao lâu.
- Học phí gồm những gì, có phát sinh thêm không; chính sách khi nghỉ giữa chừng, khi học không đạt.
- Có hỗ trợ giới thiệu việc không, hỗ trợ cụ thể thế nào; có được gặp và hỏi chuyện học viên cũ không.
- Có học thử một buổi trước khi đóng tiền cả khoá không.
Cảnh giác với nơi hứa chắc chắn có việc, lương cao ngay sau khoá ngắn, ép ký hợp đồng vay tại chỗ hoặc đóng tiền trong ngày để "giữ suất ưu đãi". Bài về bẫy tuyển dụng trong mục này mô tả kỹ kiểu khoá học kèm hợp đồng vay.
Hướng dịch vụ có tay nghề: phục vụ chính người trong phường
Hàng nghìn người đi làm ở Công viên phần mềm và quanh đó ăn trưa, uống cà phê, cắt tóc, làm đẹp mỗi ngày. Người có tay nghề nấu ăn, pha chế, làm bánh, cắt tóc tìm việc ở các quán quanh phường không khó, và sau vài năm có thể tự mở quán nhỏ. Học ở cơ sở có thực hành nhiều, rồi xin làm phụ ở quán đông khách để học cách làm nhanh, giữ chất lượng giờ cao điểm — điều mà lớp học không dạy hết.
Nghề nấu ăn, pha chế cần hiểu an toàn thực phẩm: bảo quản nguyên liệu, vệ sinh dụng cụ, khám sức khoẻ và tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm theo yêu cầu đối với người chế biến. Nghề chăm sóc sắc đẹp dùng hoá chất, dụng cụ sắc, cần học kỹ phần vệ sinh, khử khuẩn để bảo vệ khách và chính mình.
Nhịp làm của nhóm này đi theo nhịp văn phòng: đông ngày thường, vắng cuối tuần và dịp nghỉ dài. Người mới vào nghề nên tính chuyện đó khi chọn chỗ làm, và nếu sau này mở quán, tính cả những tuần vắng khách vào kế hoạch.
Chuyển nghề ở tuổi không còn trẻ
Nhiều người bắt đầu học nghề mới ở tuổi ba mươi, bốn mươi, khi sức khoẻ không còn hợp việc nặng hoặc công việc cũ không còn. Lợi thế của họ là sự chín chắn, kỷ luật, kinh nghiệm làm việc với người khác. Khó khăn là học chậm hơn người trẻ ở một số kỹ năng, và phải chấp nhận bắt đầu ở vị trí thấp.
Chọn nghề tận dụng được kinh nghiệm cũ giúp rút ngắn quãng đường: người từng bán hàng chuyển sang bán hàng online, chăm sóc khách hàng; người từng làm kho chuyển sang thủ kho, điều phối; thợ phụ hồ lâu năm học điện nước để thành thợ chính. Đừng ngại hỏi người trẻ hơn; trong lớp học nghề, ai biết thì dạy, không có chuyện tuổi tác.
Sức khoẻ cũng là một phần của kế hoạch. Khám sức khoẻ trước khi chọn nghề nặng, tránh những nghề làm bệnh cũ nặng thêm. Một nghề nhẹ hơn, thu nhập vừa phải mà làm được lâu đôi khi đáng giá hơn một nghề thu nhập cao mà chỉ làm được vài năm.
Câu hỏi thường gặp
Đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có được học nghề miễn phí không?
Người đủ điều kiện có thể được hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ chi phí học nghề theo mức và thời hạn quy định của chính sách bảo hiểm thất nghiệp hiện hành. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm khi làm hồ sơ hưởng trợ cấp, vì có thời hạn đề nghị hỗ trợ học nghề.
Chưa học hết cấp ba có học nghề được không?
Nhiều khoá sơ cấp, đào tạo ngắn hạn không yêu cầu bằng tốt nghiệp phổ thông. Một số chương trình trung cấp có thể học kết hợp văn hoá. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm hoặc cơ sở đào tạo về điều kiện đầu vào cụ thể.
Học tin học văn phòng xong có xin được việc ở QTSC không?
Tin học văn phòng là nền tảng, đủ cho một số vị trí nhập liệu, hành chính, hỗ trợ. Để vào các vị trí có thu nhập và cơ hội tốt hơn, thường cần thêm kỹ năng: đánh máy nhanh và chính xác, ngoại ngữ, kiểm thử, kế toán. Coi đó là bước đầu, không phải đích.
Học nghề điện có tự đi làm cho khách được ngay không?
Nên làm phụ cho thợ chính có kinh nghiệm một thời gian trước khi tự nhận việc. Điện là nghề nguy hiểm, sai sót có thể gây cháy, điện giật. Làm việc với điện của toà nhà, công trình lớn còn có yêu cầu riêng về an toàn và chứng chỉ theo quy định.
Có nên vay tiền để học một khoá đắt với lời hứa việc làm?
Cân nhắc rất kỹ. Đọc hợp đồng học và hợp đồng vay, hỏi học viên cũ, tìm hiểu các lựa chọn rẻ hơn. Khoản vay vẫn phải trả dù bạn có việc hay không. Nếu chưa chắc, bắt đầu bằng khoá ngắn, rẻ hoặc tự học để thử xem mình có hợp không.
Người khuyết tật ở Trung Mỹ Tây có được hỗ trợ học nghề không?
Có các chính sách hỗ trợ học nghề, việc làm cho người khuyết tật theo quy định. Hỏi cán bộ phụ trách lao động – xã hội của phường và trung tâm dịch vụ việc làm để biết chương trình đang áp dụng và nghề phù hợp với tình trạng sức khoẻ.